LİSE 1 COĞRAFYA ETKİNLİK ÇALIŞMASI
SAYFA (4)
Aşağıdaki doğal unsurların insan hayatına etkilerinin neler olduğunu günlük yaşantınızdan ve farklı kaynaklardan faydalanarak açıklayınız.

SICAKLIK: Canlıların hayatlarını devam ettirebilmeleri için normal bir sıcaklık gerekir.Canlılar çok yüksek ve çok düşük sıcaklıkların olduğu yerlerde yaşamakda zorlanır.Canlılara uygun koşulların ortaya çıkması ve bu koşulların devamlılığında sıcaklık şartları direk etkilidir. Aşırı sıcak ve soğuk insan hayatını olumsuz etkiler. Giyim sağlık,tarım, hayvancılık, turizm, ulaşım, ticaret gibi ekonomik faaliyetleri olumsuz etkiler.


YAĞMUR: Yağmur su döngüsünün önemli bir parçasıdır.Canlıların hayatının devamı için suya ihtiyaç duyarlar ve bu suyun kaynaklarından bir tanesi de buharlaşan nemin yağmur olarak yüzeye dönmesidir.Bitkiler,hayvanlar için tüm canlılar için son derece önemlidir.Aşırı yağmurlar olumsuz etkiler doğurabilir.Seller,heyelan, turizmi olumsuz etkileyebilir.



KAR:Sıcaklık koşullarının belirlenmesinde etkili olabilir.Özellikle kuru ve soğuk geçen kış günlerinde kar yağması havayı yumuşatır.Bu olay bir çok bitkinin aşırı dondan etkilenmesini engeller.Bahar dönemlerimde ani kar erimeleri olumsuzluklara yol açabilir (sel).Yine bu kar erimeleri önemli bir su kaynağıdır.Kışın kar yağışları bitkiler için koruyucu bir etki yaparar. Giyim tarzımızı ve sağlığımızı etkiler. Tarım için önemlidir. Tarım ürünleri soğuğa karşı koruduğu gibi toprak nemimin artmasına ve yeraltı suyunun zenginleşmesine katkı sağlar. Deniz turizmine olumsuz etki yaparken kış turizmine (kayak) imkân sağlar.


DENİZ DALGALARI:Kıyı bölgelerdeki biyoçeşitlilikte etkili olabilir.Kasırga ya açık bölgelerde şiddetli fırtınalarla çok yıkıcı etkileri olur. Aşırı dalgalar deniz turizmini ve deniz yolu taşımacığını olumsuz etkiler. Tsunami bir doğal afettir. Kıyılarda çeşitli aşınma ve biriktirme şekilleri oluşumunu sağlar. Balıkçılığı da etkiler.Son dönemlerde dalga enerjisi üzerine ciddi çalışmalar yapılmaktadır.

RÜZGÂR:Bitkilerin yayılmasında tozlaşmasın da son derece önemlidir.Sıcaklığı ve sıcaklığın etkilediği her şeyi etkiler.Havayı temizletici özelliği vardır.Deniz turizmi için olumsuzluktur.Çok şiddetli rüzgârlar(Fırtına) doğal afetlere neden olabilir. Bazı yerlerde rüzgâr santralleri ile enerji üretilir. Ayrıca geçmiş asırlarda ve günümüzde de taşımacılıkta rüzgâr gücünden faydalanılmaktadır.Bir bölgedeki hava kütlelerinin taşıyıcı gücü rüzgarlardır.

TOPRAK:Canlıların önemli yaşam alanlarından biridir.Milyonlarca canlıya barınma imkânı sağladığı gibi tarımın üzerinde yapıldığı alan olması sayesinde her türlü besinin de ana kaynağıdır.İnsanların hayatlarını devam ettirebilmeleri için ihtiyaçları olan besin maddelerinin en önemli yetişme alanıdır.Seramik çanak çömlek vb kullanım alanları vardır.En önemli sorunu toprakların kirletilmesi ve erezyondur.Ayrıca toprağın verim gücü topraktan faydalanmayı etkilemektedir.Özelliklerine göre faydalanma yoğunlukları da değişir.Verimli alanlarda nüfus daha yoğun verim azaldıkça nüfus ve yerleşme sayısı azalmaktadır.

KAYAÇLAR:Yer kabuğunun ana malzemesidir. Ayrışarak toprak malzemesi olur.Tüm canlı hayatın beslenmesi ve barınması için gerekli ana malzemedir.Hayatımızın her anında olan bir unsurdur.Özellikle yapı malzemesi olarak kullanılır.Ayrıca süs eşyası yapımında, enerji kaynağı olarak da kullanılır.Birçok sanayi dalının ham maddesidir. Bünyelerindeki birçok element veya mineraller değerli madenleri oluşturmaktadır.

BİTKİLER:İnsanların ve canlıların en önemli besin kaynağıdır.Dünya fotosentez dengesinde çok önemlidir.Besin zincirinin en önemli halkasıdır.Dünyada bir çok kullanım alanları vardır,kozmetik ilaç sanayi ev eşyaları vb .
İklim ve toprak özelliklerine göre yetişen bitki örtüsü, insanların faaliyetlerini değişik şekilde etkiler.Ormanların yakının*da bulunan insanlar, ormanların çeşitli doğal güzellikleri yanında ke*restesinden de yararlanır.Orman ürünlerine dayalı çeşitli sanayi faaliyetlerinde bulunurlar. Buna karşılık bozkırlarda yaşayan in*sanlar, ancak buraları mera olarak değerlendirebilir.


HAYVANLAR:Ekosistem içerisinde önemli bir elemandır.İnsanlar için önemli bir besin kaynağıdır.Doğada mevcut dengenin önemli bir halkasıdır.Bişr çok bölgede önemli bir ekonomik faaliyettir. Doğal dengenin önemli unsurlarından biridir. Besin ve şifa kaynağıdır. Evcil hayvanlar sayesinde insanlar için büyük bir nimettirAvcılık açısından da önemlidir.

NEM:Biyoceşitliliğin yoğun olduğu bölgeler nemli ve sıcak alanlardır.Doğada canlıların uygun koşullar bulabileceği bir alan yaratır.Yağışı ve sıcaklığı etkiler. Bunların etkilediklerine de dolaylı da olsa etki eder. Nemin ve yağışın bol olduğu alanlar bitki örtülerinin gür ve sık olduğu, ılıman iklim şartlarının yaşandığı alanlardır.Nemin az olduğu alanlar kuraklık şartlarının arttığı ve ekonomik faaliyetlerin çeşidinin az olduğu alanlardır.

DAĞ:Yükselti ,iklim ve ekonomik özelliklerine göre tercih edilebilen alanlar olabilir.Genelde yerleşme için elverişsiz nüfusun seyrek olduğu yerlerdir.Yükselti değerlerine göre kışın kar yağışları ve buzullaşma görülebilir.Buda önemli bir tatlı su kaynağı oluşturur.
Dağlar yüksek ve engebeli yapısıyla tarıma elverişli arazilerin az olduğu, gerek eğimli ve sarp yer şekilleri gerekse aşırı kar yağışları ile ulaşımın zor olduğu, geçim kaynaklarının az olması nedeni ile de nüfus ve yerleşmelerin seyrek olduğu alanlardır.

AKARSU:İnsanlar için önemli bir su kaynağıdır.Ekonomik faaliyetlerimize direk etki yapar,önemli bir enerji üretim alnları ,tarımda sulama merkezleridir. Tarım, sulama, balıkçılık, turizm (rafting, piknik),yüzmek, serinlemek, enerji üretimi ve daha pek çok alanda insanlığa imkan sağlar.

MAĞARA:İnsanlar için geçmiş dönemde önemli bir sığınma alanıdır.Günümüz koşullarında daha çok turizm ve doğal güzellik ve şifa merkezi olarak kullanılabilir

OVA:Önemli bir yerleşme alanlarıdır. Düz alanlardır.Ekonomik faaliyetlere ,ulaşıma yerleşmeye elverişli yapısı ovaları cazip kılar en önemli özellikleri verimli topraklarla kaplı olmasıdır.








LİSE 1. SINIF SAYFA 16 ve 20 ETKİNLİK ÇALIŞMASI

Kitabınızda verilen haritaların basım kalitesi çok yüksek değil sevgili öğrenciler ,haritaların alt kısımlarındaki lejant bölümleri yeteri kadar sağlıklı okunmamakla beraber sorulara cevap vermeye çalışalım.


1-Trabzon il ve İlçeleri için 2 numaralı harita uygundur.
2-Trabzon ilinin akarsu havzaları için 4 numaralı harita uygundur.
3-Ulaşım yolları ve çeşitleri için 6 numaralı harita uygundur.
4-Bitki örtüsü ve çeşitliliği 3 numaralı harita uygundur.
5-2-5-ve 6 numaralı haritalarda zaman içerisinde değişmeler olabilir.
6-4 ve 5 numaralı haritalardan faydalanarak hazırlanabilir.
Sayfa - 20 – Etkinlik – Ortadaki haritayı seçer. Çünkü bu haritada ölçek vardır. Yön oku ve renklerin ne anlama geldiğini gösteren açıklama bölümü (lejant) bulunur. Diğer haritalarda bu üç unsur bir arada yer almamıştır.
Sayfa 20 etkinlik 2 de b ve d için ölçek b :1/2 d:1/4 c ve d için ölçek küsürlü çıkar...



Sayfa -22 - etkinlik çalışması



İFADELER
Bir Türkiye fiziki harita için ölçek aşağıdaki gibi ise
Bir Türkiye fiziki haritasının ölçeği değiştikçe
1/25.000
1/100.000
Ayrıntıyı gösterme gücü
Fazladır
Azdır
değişir

Hata payı
Az
Fazla
değişir

Gerçek alan
Aynı
Aynı

değişmez
Ölçeğin paydası
küçük
büyük
değişir

Yükselti değerleri
Aynı
Aynı

değişmez
Enlem ve boylam dereceleri
Aynı
Aynı

değişmez
Kağıt üzerinde kapladığı alan
Fazla
Azdır
değişir





SAYFA 25 ETKİNLİK ÇALIŞMASI

Yerel saat problemleri…


SORU-1- B noktası O º boylamı yani başlangıç meridyeni üstü, D noktası 75 º Doğu boylamındadır. Aralarındaki zaman farkı ne kadardır?
Çözüm: 75 º x 4’ = 300’ = 5 saattir.

SORU-2-B noktasında ( O º) yerel saat 12: 40 iken A(30 º Batı) ve C ( 45 º Doğu) noktalarında yerel saat kaçtır?
A- 30 º - 0 º = 30 º meridyen farkı, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman farkı, Batıda yerel saat geridir. 12.40 -2.00 = 10. 40 yerel saat A noktasında 10.40

B- 45 º- 0 º = 45 º boylam farkı, 45 º x 4’ = 180 ‘ = 3 sat zaman farkı, doğuda yerel saat ileri olduğundan, 12. 40+ 3.00= 15.40 Yerel saat C noktasında 15.40 tır.
SORU-3- C Noktasında( 45 º doğu boylamında) yerel saat 17.40 iken, D noktası ( 75 º doğu) ve E ( 75 º doğu) noktalarında yerel sat kaçtır.
A- 75 º - 45 º = 30 º boylam farkı, 30 º x 4’ = 120’ = 2 saat zaman farkı, doğuda yerel saat sürekli ileridir. 17.40 + 2.00 = 19.40 tır.
B- D ve E noktaları aynı boylam üzerindedir. Aynı boylam üzerindeki tüm noktaların yerel saatleri aynıdır.( 19.40)

Bir alttaki etkinlik çalışmasını atlas yardımıyla verilen yerlerin boylam derecelerine göre ve doğuda batıda olmasına göre yapabilirsiniz…


SAYFA 28 İZOHİPSLER ETKİNLİK ÇALIŞMASI

Kitabınızda verilen yerleri soldan aşağı doğru sırayla yerleştirebilirsiniz.
1 numaralı yer verilmiş hemen alt tarafı Karacaören bölgesi (2)hemen alt taraf Aktepe(3)alt tarafta deniz kenarı (4)sağ üst tepeltepe(5)alt tarafta yenice yakınları(6)
Elmalı Göltepe arasındaki mavi yer (7)en alttaki deniz kenarında izohipslerin genişlediği yer (8) numaralı yer olarak verilmiştir.


SAYFA 30 ETKİNLİK ÇALIŞMASI

Verilen şekillerin eşleştirilmesi:
1 numaralı yer (a) Boyun
2 numaralı yer (d) tepe
3 numaralı yer (b) vadi
4 numaralı yer (c) göl


Kitabınızdaki haritadan faydalanarak aşağıdaki soruları cevaplandırınız.

SORU-1- Bir kağıt parçasına kitabınızda sayfa 21 deki gibi ölçeceğiniz yerler arasını işaretleyiniz ve kitabınızdaki haritada verilen ölçek ile karşılaştırarak arasındaki uzaklığı hesaplayabilirsiniz.Yaklaşık olarak Zonguldak İstanbul arası 225 km çıkar…

SORU-2-Çorum’da yerel saat 16.15 iken İzmit’te kaç olur.
Çorum 35 DM İzmit 30 DM yer alır.Bu bilgi kitabınızdaki haritadan elde edilmiştir.
Aralarındaki meridyen farkı 35-30 : 5 meridyendir.
Her meridyen arası 4’ olduğundan zaman farkı 5x4: 20 dk zaman farkı vardır.
İzmit daha batıda olduğu için saat daha geridir.16.15-20dk : 15:55 olur…
SORU-3-Güneş doğuda erken doğduğu için tepe noktasına ulaşmasıda batıdaki noktalara oranla daha önce gerçekleşir.Bu bilgiden yola çıkarak cevap 36 DM olur.

SORU4- Aşağıda verilen koordinatlar üzerinde yer alan yerleşim birimlerini bulunuz.

41 Kuzey 29 Doğu : Yalova 40 Kuzey 33 Doğu :Ankara
40 Kuzey 31 Doğu :Eskişehir 42 Kuzey 35Doğu :Sinop
41 Kuzey 32 Doğu :Bolu 41Kuzey 31 Doğu üzce

SORU-5-Yalova,Tekirdağ,Bolu,Bartın,Samsun yerleşim birimlerinin coğrafi koordinatlarını haritadan faydalanarak defterinize yazınız.?
YALOVA: 41 Kuzey 29 Doğu TEKİRDAĞ:41 Kuzey 27 Doğu
BARTIN :Yaklaşık 41,5 Kuzey 32,5 Doğu BOLU :41 Kuzey 32 Doğu
SAMSUN: 41 Kuzey 36 Doğu

Aşağıdaki soruları cevaplayınız?

SORU-1-Bir ülkenin renklendirme yöntemiyle çizilen haritasına bakıldığında ,haritada kahverengi ve tonlarının olmadığı görülmüştür .Bu ülkenin yüzey şekilleri ile ilgili neler söylersiniz.

Bu ülke haritasında kahverengi tonlarının az olması bu ülkenin yüksek olmadığını yerşekilleri bakımından sade bir yapıya sahip olduğunu gösterir.

SORU-2-Tarama yöntemi ile çizilmiş olan bir haritada kıs ,kalın ve sık çizgilerin çok yer tutması harita ile ilgili nasıl bir bilgi verir.

Bu yerin eğiminin fazla olduğu yükseltinin fazla olduğu bir yeri gösterir.Dağlık bir yapıda olduğunu gösterir.

SORU-3-Ekvator bölgesi hangi projeksiyon ile çizilirse yerşekilleri daha az hata ile düzlem üzerine aktarılır.

Ekvator çevresi Silindir projeksiyon ile çizildiğinde bozulmalar daha az olur kutba gidildikçe bozulmalar artar.

SORU-4- 34 doğu meridyeninde yerel saat 12:10 iken 25 batı meridyeninde kaç olur.

34 doğ meridyeni ile 25 batı meridyeni arasındaki fark bulunur.Verilen yerler başlangıç meridyeninin doğusunda ve batısında olduğu için aralarındaki farkı bulmak için verilen noktaların meridyen değerleri toplanır.

34+25 : 59 meridyen eder.Her meridyen arası 4 dk olduğu için 59x4: 236 dk zaman farkına ulaşılır.Bu farkı da saate çevirmek için 236/60 : 3 saat 56 dk fark çıkar.

Doğuda saat daha ileri olduğu için 25 batıda saat 12:10 -03:56
Cevap: 08:14 olur…

SORU-5-İzohips yöntemiyle çizilen haritalardan faydalanılarak hangi işlemler yapılabilir.

İzohips yöntemiyle çizilen haritalardan faydalanarak herhangi bir yerin yerşekilleri hakkında yorum yapılabilir.Profil çıkartılabilir.Yükselti farkı hesaplanabilir,Eğim hesaplanabilir,

SORU-6-Yandaki izohips haritasında bir yerleşim yeri kurmak istense nereleri seçerdiniz.Neden?

Kitabınız daki haritada yerleşim yeri olarak akarsu vadisi boyunca akarsuyun denize döküldüğü alanları seçerdim.Buralar su kaynakları bakımından elverişli verimli topraların bulunduğu yerleşmeye elverişli alanlardır.

SORU-7-Haritada hangi yerşekilleri gözükmektedir.

Tepe,akarsu vadisi,sırt,yamaç,delta bulunmaktadır.

SORU-8- Haritada yer alan en yüksek nokta kaç metredir.

İzohips eğrileri sayılarak izohips aralıklarının 100 m olduğu görülür en yüksek nokta 1100 m dir.

Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına D yanlış olanların yanına Y yazınız.

1-D 2-Y 3-D 4-D 5-D 6-Y 7-D 8-D

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle tamamlayınız.

1-Eğimin fazla olduğu dik yamaçlardır.
2-İzohips ve renklendirme
3-Dünyanın yuvarlak olması
4-15 D 240/4 :60 meridyen daha doğuya gidilirse 15 D olur.
5-Ayrıntı
6-O metreyi
7-Eğim
8-Nokta
9-Yüksek
10-Kabartma Yöntemi

Aşağıdaki soruların doğru seçeneğini işaretleyiniz?
1- e 2-d 3-e 4-e şıkkı


Aşağıdaki tabloda verilen ifadelerin hangi olayın sonucunda meydana geldiğini karşısındaki kutucuklara işaretleyiniz.

Aşağıdaki tabloda verilen olaylar hangi tarihlerde gerçekleşir.Bazılarında birden fazla tarih işaretleyebilirsiniz.

OLAYLAR

21 Mart

21 Haziran

23 Eylül
21 Aralık

Güneş ışınları yengeç dönencesine 90 derecelik açıyla gelir

X

Güneş ışınları öğle vakti ekvatora 90 derece ile gelir.

X

X

Kuzey yarım kürede yaz mevsiminin başlangıcıdır.

X

Bu tarihten itibaren KYK de geceler ,gündüzlerden uzun olmaya başlar.

X

KYK de en uzun gündüz en kıs gece yaşanır.

X

KYK de sonbahar ,Güney Yarım Kürede ilk bahar mevsiminin başlangıcıdır.

X

Ekvatorda gece gündüz eşittir.Ancak ekvatordan kuzeye gidildikçe gündüz uzar geceler kısalır.

X

Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer.

X

X

Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar.Fakat 23 eylüle kadar gündüzler gecelerden uzundur.

X

Dünyanın her yerinde gece gündüz birbirine eşittir.

X

X

Aydınlanma çemberi kutup dairelerinden teğet geçer

X

X

Yengeç Dönencesinin kuzeyinde cisimlerin en kısa gölgesi oluşur.

X

Bu tarih kuzey kutup noktasında 6 aylık gecenin güney kutup noktasında 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

X

KYK de kış mevsiminin başlangıcıdır.

X

Bu tarihten itibaren Güney Yarım Kürede geceler,gündüzlerden uzun olmaya başlar.

X

LİSE 1.SINIFLAR SAYFA 43 ÖLÇME DEĞERLENDİRME SORULARI

Aşağıdaki soruları cevaplandırınız.

SORU-1-Kuzey kutup çevresi yaklaşık olarak (21 Mart -23 Eylül )6 ay güneş görür.Ancak burası yinede buzlarla kaplıdır neden.

Güneş ışınlarının geliş açısının eğik olması ve ışınların atmosferde izlediği yolun fazla olması tutulmanın artmasından dolayı bu ışınlar çok fazla ısıtıcı etkide olmaz.

SORU-2-Dünya üzerinde güneş ışınları nerelere dik açıyla gelir neden.




Güneş ışınlarının dünya üzerine dik açıyla gelebildiği noktalar dönenceler arasında kalan yerlerdir.23 derece 27’ lık eğiklik bu dönencelerin sınırını oluşturur.Kuzey yarım kürede Yengeç Dönencesi Güney yarım kürede Oğlak dönenceleri güneş ışınlarının doksan derece ile gelebildiği son noktalardır.Dönencelere yılda bir kez dönenceler arasında kalan yerlere yılda 2 kez 90 derece ile gelebilir bu noktaların üst enlemlerine güneş 90 derece ile gelemez.

SORU-3-Bir yıl 12 aydan oluşur .Ayların süresi 30-31 gündür.Ancak bunlardan şubat 28 günden ibarettir.Neden temmuz veya ağustos ayları 31 gün sürerken şubat ayı 28 gün sürer.

Dünya güneş etrafında yıllık hareketini gerçekleştirirken yörüngesinden dolayı bazen güneşe çok yaklaşır bazen de uzaklaşır. En yakın 3 ocak dönemi en uzakta 4 temmuz tarihleridir.Bu yaklaşmalar sırasında güneşin çekim gücünün artması sebebiyle dünyanın dönüş hızında artış meydana gelir bu artışla beraber oluşan hızlı dönüş şubat ayının 28 gün de tamamlanmasına sebep olur.Temmuz ayındaki yavaş dönme sonucu güneşten uzak bir konumda olduğu için yavaşlayan dönüş bu ayların 31 gün de tamamlanmasına yol açar.


NOT:Sevgili gençler bu konu sırasında şu soru karşınıza çıkabilir.Neden yakın olduğumuz tarihte kışı yaşıyoruz da uzak olduğumuz 4 temmuzda yazı yaşıyoruz şeklinde ; bu soru ile ilgili temmuz ayında uzak olmamıza rağmen ışınları dik açıyla alırız.Şu bat ayında yakın olmamıza rağmen yörüngeden dolayı ışınları eğik aldığımızdan kış mevsimi yaşanır.


Aşağıdaki boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle tamamlayınız.

1-Sıcaklık kuşaklarının dağılışında kara de denizlerin dağılışı etkilidir.

Çünkü kara ve denizlerin ısınma özellikleri birbirinden farklıdır ,karalar çabuk ısınır çabuk soğurken denizler geç ısınıp geç soğur.Kara ve denizlerin oranların yarım küreler arasında farklı olması sıcaklık kuşaklarının sınırlarının belirlenmesinde etkili olmuştur.


2-Sıcaklık kuşaklarının ortaya çıkmasında okyanus akıntıları etkilidir.

Çünkü okyanus akıntıları dünya sıcaklık dağılışında etkilidir.Kutuplardan gelen akıntılar sıcaklık değerlerini düşürürken ekvatordan gelen akıntılar sıcaklığı arttırıcı etki yapar.


3-Dünya sıcaklık kuşaklarının oluşmasında Dünya’nın şekli etkilidir.

Çünkü dünyanın şeklinden dolayı ekvatordan kutuplara gidildikçe güneş ışınlarının geliş açıları azalır bu azalma ısınma özelliklerini ve sıcaklık dağılışını etkiler.

Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına D yanlış olanların yanına Y harfi yazınız.

1-D 2-Y 3-Y 4-Y 5-D


Aşağıdaki soruların doğru seçeneklerini işaretleyiniz.

1-D Yengeç Dönencesi
2-D Denizlerin dağılışı
3-A 21 Mart
4-E Sidney
5-E Ekvator ile ekliptik arasındaki açı

Sayfa 48

Aşağıdaki soruları kitabınızdaki grafiğe bakarak cevaplandırınız.

SORU-1-Atmosferde sıcaklık değişimi nasıldır?

Atmosferin farklı katları arasında farklı değişim göstermektedir.Troposferde yukarı doğru azalırken, Stratosferde yukarı doğru artmaktadır.Mezosferde azalırken, iyonosferde yukarı doğru sıcaklık azalmaktadır.

SORU-2-Troposferde sıcaklık değişimi nasıldır?

Troposferde sıcaklık yukarı çıkıldıkça azalır.

SORU-3-Canlı yaşamı için en uygun sıcaklık şartlar hangi katmandadır.

Troposfer katında bulunur.

SORU-4-Bulut,sis,yağmur,kar gibi hava olaylarının hangi atmosfer katında görülmesi beklenir.

Troposferde görülmesi beklenir çünkü bu olayların gerçekleşmesi için gerekli olan su buharı sadece bu kattadır.
HAVA OLAYLARI

Sayfa 49

Etkinlik Çalışması: Ders kitabındaki hava olayları adlı metin okunarak,

SORU-1-Hangi hava olaylarından bahsedilmiştir.

Sis, çiy, bulut, meltem, nem, rüzgâr, şimşek, gök gürültüsü, yağmur.

SORU-2-Yaşadığınız yerde mevsimlere göre hava olayları nasıl bir değişim göstermektedir?

Kış mevsiminde genelde bulutlu, nemli, yağmurlu havalar, sık esen rüzgârlar, bazen ılık esen lodos yaşanmakta, yine kış aylarında uzun sürmese de kar yağışı ve don olayları yaşanmakta, ilkbaharda yağışlar azalırken, güneşli ve sıcak günler yaşanmaya başlanmakta, bol güneşli, yağmursuz, yağışsız, geçen yaz günleri yaşanır. Hava sıcaklıklarının düşmesi, artan bulutlar, rüzgârlar ve başlayan yağışlarla gelen sonbahar kışın gelmekte olduğunu haber vermektedir.

SORU-3-Metne göre hava olayı kavramını tanımlayınız.

Hava Olayları: Atmosferde görülen kısa süreli değişimler veya olaylardır.
Yağmur yağması, Rüzgâr esmesi bu türlü olaylardır ve hepimizin bildiği gibi bu tür olaylar çok uzun sürmez ve kısa sürelerde sürekli değişir.

HAVA DURUMU VE İKLİM

Sayfa 50

Aşağıdaki soruları haber ve okuma metninden yararlanarak tartışıp cevaplandırınız.
SORU-1-Hangi metindeki hava olayları uzun süreleri kapsanmaktadır?

II.Metindeki hava olayları daha uzun sürelidir.

SORU-2-Metinlerden hangisi hava durumu, hangisi iklim özelliklerini belirmiştir?

I.Metin hava durumu, II.Metin iklim özelliklerini belirtmiştir.

SORU-3- Günlük kıyafet seçimlerimizi hangi metne göre belirlerdiniz?

I. metne göre belirlerdik.

SORU-4- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak iklimin yaşamımızı nasıl etkilediğini söyleyebilirsiniz?

Yaşadığımız yerdeki doğal bitki örtüsü, akarsuların özellikleri, insanların yaşam tarzları, geçim kaynakları, beslenme durumu, yaptıkları kış hazırlıkları, konut tipleri, ekonomik etkinliklerinin türü, iklimin kontrolü altındadır.

SORU-5- Metinden ve ön bilgilerinizden yararlanarak hava durumunun yaşamımızı nasıl etkilediğini söyleyebilirsiniz?

Hava durumu günlük yaşamda giyeceğimiz kıyafet, yola çıkarken yanımıza almamız gereken eşya ( Şemsiye, zincir, çekme halatı,) gün içinde meydana gelecek aşırı sıcaklar halsiz kalma, sıcaklık çarpması gibi sağlık sorunları veya anormal soğukların yol açtığı don olayları gibi zararlar verebilmekte ancak bu özellikler kısa süreli olduğu için uzun bir zaman boyunca insanların yaşamlarını aynı şekilde etkilememektedir.

SORU-6-Gelecek yaz yapacağınız tatili hangi metinden yararlanarak planlarsınız?

II.metine göre,

SORU-7-İkinci metinde verilen bilgilerden yararlanarak iklim ile ilgili genellemelerin ne kadar geriye gittiğini söyleyebilir misiniz?

İklimle ilgili genellemeler 50- 100 yıl gibi geriye gittiği söylenebilir.

SORU-8-Birinci metinde verilen bilgileri ne kadar süre kullanabilirsiniz?

En fazla birkaç gün veya hafta süreyle kullanılabilir.

SORU-9-Sizde bir tanıtım broşürü verilseydi yaşadığınız yerin iklim özeliklerini nasıl tanıtırdınız?

Yaşadığınız yerin iklim özelliklerini yazabilirsiniz.


Yazları sıcak ve kurak geçer. Yıllık ortalama sıcaklık 18°C - 20°C arasında değişir. Kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 600–1000 mm arasında değişir ve yağış rejimi düzensizdir. Kar yağışı ve don olayı pek görülmez.

9.SINIFLAR ETKİNLİK ÇALIŞMALARI


Etkinlik çalışması(Sayfa 55)

1-Haritadaki sıcaklıklar hangi faktörle göre değişmektedir?

Enlem, Karasallık denizellik ,Yükselti farklılıkları ,akıntılar

2-Enlem, karasallık, yükselti, deniz akıntıları ve diğer faktörlerle ilgili örnekler veriniz.
Akdeniz kıyılarının Marmara kıyılarından daha sıcak olması( Enlem)
Uludağ’ın yüksek kısımlarının Bursa merkezden daha soğuk olması ( Yükselti)
Ülkemizde denizden uzak iç kısımlarda yıllık sıcaklıkların kıyılardan az olması. (Kara ve Deniz Dağılışı)
Toros dağlarında güneye bakan yamaçların kuzey yamaçlardan daha sıcak olması.( bakı)
Avrupa’nın batı kıyılarının aynı enlemde Kanada kıyılarından daha sıcak olması ( Okyanus akıntıları)

3 -Kendi yaşadığımız yer için etkili olan sıcaklık faktörleri neler olabilir.
Denize yakınlık- uzaklık, Yükselti, Enlem vb.
Etkinlik çalışması Sayfa 56)

1-Dünyanın eksen eğikliği nedeniyle yarım kürelerin farklı zamanlarda farklı ısınmalarından dolayı mevsim farkı yaşanır.

2-Birincisi Türkiye olan Kuzey yarımküre iken İkincisi yani kışı yaşayan güney yarım kürede, özelliklede orta veya yüksek enlemlerde bir ülkede olabilir. ( Afrika’ nın Güneyi, Güney Amerika veya Avusturalya olabilir.)



Etkinlik Çalışması:Sayfa 57

Şehirler
Yükselti
(m)
Sıcaklık
(ºC)
Yağış Miktarı
(mm)
En yüksek
En düşük
Tumaco
50
29
24
373
Pasto
2400
17
10
74








SORU-1-Bu iki kent hemen hemen aynı enlemde olmasına rağmen bu iki kentin sıcaklık değerlerinin farklı olmasının nedenleri nelerdir?

Şehirlerin bulunduğu yer itibariyle biri deniz kenarı diğeri iç kesimdedir.Yine iki şehir arası ciddi yükselti farkı mevcuttur.

SORU-2-Yükseklik arttıkça sıcaklığın kaç derece ve nasıl değişir?

Yükselti arttıkça sıcaklık her 100 m de 0,5 azalır hesaplamalarda kolaylık olması açısından her 200 m de 1°C azalır bilgisi kullanılabilir.

Örnek deniz seviyesinde bir noktada sıcaklık 10°C olsun 2000 m çıkıldığında sıcaklıkta nasıl bir değişme olur hesaplamasını yapalım.
Birinci noktamız deniz seviyesi ise 0 m dedir.2. noktamız 2000 m de olduğu için yükselti 2000 m değişmiştir.2000 /200 çünkü her 200 m de 1 derece değiştiğine göre değişim ne kadardır onu bulmak için.2000/200=10 derece değişmiş.Deniz seviyesinden yüksek bir yere çıktığımız için sıcaklık azalacak kaç derece azalacak 10 deniz kenarında sıcaklık 10 derece ise 2000 m de sıcaklık 10-10 =0 °C olur.


Etkinlik Çalışması:Sayfa 58

Kitabınızdaki şekle bakarak aşağıdaki soruları cevaplandırınız.

1- Sıcaklığın değişiminde hangi faktörler etkili olmuştur?

Kara ile denizin farklı ısınma özelliği etkili olmuştur.

2- Gece ve gündüz farklı ısınmada karaların etkisi nedir?

Karalar gündüz tez ısınır ve daha sıcak olur. Gece ise kara almış oluğu ısıyı daha tez verdiği için çabuk soğur.

3- Gece ve gündüz farklı ısınmada deniz ve okyanusların etkisi nedir?

Denizler daha geç ısınır. Aldığı ısıyı da daha geç vermesinden dolayı daha geç soğur.

4- Sıcaklığın gece gündüz arasında değişimi rüzgârı nasıl etkiler?

Gece soğuk olan karada ağırlaşan hava çökerek yüksek basınç oluşturur. Daha geç soğuyan deniz üzerinde hava sıcak ve basınç düşüktür. Gündüz ise kara sıcak basınç düşük, deniz geç ısındığı için soğuk ve basınç yüksektir. Buna bağlı olarak oluşan rüzgâr gündüz denizden karaya, gece ise karadan denize doğru eser.


ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 62-63
Etkinlik Çalışması:Aşağıdaki sorulara dünya temmuz ve Ocak ayı sıcaklık dağılışı haritalarına göre cevaplayınız.

OCAK AYI ORTALAMA SICAKLIK DAĞILIŞI

TEMMUZ AYI ORTALAM SICAKLIK DAĞILIŞI



SORU-1-Yerkürede en sıcak yerler nerelerdir? Nedenlerini nelerdir?

Kuzey Yarım Küre’de Ocak Ayında Yüksek sıcaklıklar Ekvator ile Yengeç Dönencesi arasında, denizler üzerinde görülür.

Güney Yarım Küre’de Ocak Ayı en yüksek sıcaklıklar Güney Afrika’da Kalahari Çölü’nde, Güney Amerika’da Patagonya Çölü’nde ve Kuzey Avustralya’da görülür.

Kuzey Yarım Küre’de Temmuz Ayı en sıcak yerler, 15. ve 40. paraleller arasındaki karalar üzerindedir.Büyük Sahra,Asya içlerinde gobi,taklamakan çölleri

Güney Yarım Küre’de Temmuz Ayı sıcaklıkları az olup en yüksek sıcaklıklar ekvatora yakın yerlerindedir.

SORU-2- İzotermlerin uzanışı hangi yarım kürede nasıl bir uzanış göstermektedir.


Güney Yarım Küre’de izotermlerin gidişi daha düzenlidir. Çünkü bu yarım kürede karalar daha az yer kaplar ve denizler çok yer tutar deniz etkisi ile sıcaklık daha düzenli dağılış gösterir.

Kuzey Yarım Küre’de Ocak Ayında İzoterm eğrileri karalar üzerinde güneye, denizler üzerinde kuzeye doğru sapma gösterir. Bu durum, karaların denizlerden daha soğuk olduğunun kanıtıdır. Temmuz Ayı Sıcaklık Dağılışı Kuzey Yarım Küre’de izotermlerin gidişi enlemlere uyum sağlamaz. Çünkü bu yarım kürede karalar geniş yer kaplar.

SORU-3-Bu farklılıkların(izotermlerin uzanışı) nedenleri nelerdir?

Gerek sıcaklık dağılışında gereksese de izotermlerin uzanışlarında farklılığın temel nedeni iki yarım kürede kara ve deniz dağılışının farklı olmasıdır. Ayrıca izotermlerin paralellere göre sapma göstermesinde başka bir neden de Okyanus akıntıları, izotermlerin enlemlerden sapmasana neden olur.

ETKİNLİK /A SAYFA 63

Halifax, Brest, Ulanbator şehirlerine ait sıcaklık grafiklerini yorumlama.

SORU-1-Atlastan kentleri bululunuz.

Halifax( Kanada- doğu kıyısı), Brest(Fransa batı kıyısı) ,Ulanbator ( Moğolistan)

SORU-2-Sıcaklık değerlerini karşılaştırıp nedenlerini bulunuz.

Brest şehri sıcaklık değerleri yüksek olan bir şehir. Ayrıca kışları da ılık geçmektedir. Buranın bu şekilde olmasında deniz kıyısında olması ayrıca Golf –Stream sıcak su akıntısının etkisi nedeniyledir.

Halifax ise Brest göre aynı enlemlerde olmasına rağmen ve deniz kıyısında olmasına rağmen Brest şehrine göre daha az sıcaktır. Kışları da ayrıca çok daha soğuktur. Bunun nedeni ise Labrador soğuk su akıntısıdır.

Ulanbator bu şehirlerle yaklaşık aynı enlemlerdedir. Fakat burada yıllık sıcaklık farkları çok fazladır. Yani yazın daha sıcak, kışın ise çok daha soğuktur. Bu da buranın havadaki nem miktarının düşük olmasını gösterir. Bu kent denizden uzaktır. Kara içindedir. Ayrıca yükseltisi oldukça fazladır.( Yaklaşık 2000 m.)

ETKİNLİK /B

Aşağıdaki kavram haritasını doldurunuz.

DÜNYA ORTALAMA SICAKLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Dünyanın şekli ve enlem,Eken eğikliği,Kara ve denizlerin dağılışı,yükselti,Nem ,Okyanus akıntıları,Bitki örtüsü,Işınların atmosferde kat ettiği yol şeklinde yazılabilir.

LİSE -1 BASINÇ ETKİNLİK -1 sayfa (65)

Bu etkinliklerde dikkat edilmesi gereken özellik okların yönü ve hareketin merkezden çevreye mi yoksa çevreden merkezemi olduğudur.

Kuzey yarım kürede okların yönü sağa sapar Güney yarım kürede sola sapar.Hareket merkezden çevreye ise YB çevreden merkeze ise AB özellik gösterir.

kuzey yarım kürede YB güney yarım Kürede YB

Kuzey yarım kürede AB güney yarım kürede AB

Şekilleri kitabınızdaki etkinliğe uygulamak sizlere kalıyor.

Etkinlik devamında yükselen okların altına AB alçalan okların altına YB yazılmalı.Çünkü alçak basınç alanlarında hava yükselir yüksek basınç alanlarında hava alçalıcı özellik gösterir.

ETKİNLİK -2

1-SICAKLIK

Ekvator çevrersinde hava sıcak olduğu için gaz molekülleri seyrelir,hafifler ve yükselir.Bu nedenle basınç düşüktür.

2- DÜNYANIN GÜNLÜK HAREKETİ

30 derece enlemlerinde hava sıcak olmasına rağmen hava parselleri alçalıyor ve dinamik yüksek basınç merkezi oluşur.

3- YÜKSELTİ

Uludağ'da hava soğuk olmasına rağmen basınç değeri deniz kıyısına oranla daha düşük çıktı.Bunun nedeni gazların yoğunluğunun azalması olarak açıklanabilir.

4-YERÇEKİMİ

Kutup çevrersinde basınç değerleri yüksektir.

LİSE 1. SINIFLAR SAYFA 67-69-70-71-72 ETKİNLİK ÇALIŞMALARI

ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 67

Kitabınızdaki haritaları inceleyerek soruları cevaplandırınız.

1.Harita
1.AB alçak basınç, YB yüksek basınç anlamına gelir.
2.KYK’ de yaz, GYK’ de kış mevsimi yaşanmaktadır. Çünkü yazın karalarda AB, denizlerde YB alanları oluşur.
3.En yüksek değerler denizler üzerinde, en düşük değerler karalar üzerindedir.
2.Harita
1.KYK de kış, GYK de yaz mevsimi yaşanmaktadır. Karalar ve denizlerin farklı ısınma özelliğine bağlı olarak ortaya çıkan basınç merkezleri bu sonucu vermektedir.
2.En yüksek değerler karalar, en düşük değerler denizler üzerindedir. Nedeni; Karalar ve denizlerin farklı ısınma özelliğidir
3.GYK de denizlerin daha fazla olması bu sonucu doğurur.Denizler üzerinde basınç değerleri benzer özellik göstereceğinden izobar eğrileri arasında belirgin farklılıklar görülmez buda düzgün uzanmasında etkili olur.

Özetlemek gerekirse soğuk olan yerlerde YB sıcak olan alanlarda AB özellik gösterir(Bu açıklama sıcaklık kriterine göre doğrudur. Dinamik kökenli yani dünyanın günlük hareketinden dolayı değişik durumlar ortaya çıkabilir..Bu bilgiden yola çıkarak sıcaklık merkezli haritaları değerlendirdiğimizde 1. haritada Asya kıtası AB görülür demekki sıcak yani yaz mevsimini yaşıyor kuzey yarım küre Denizler üzeri daha serin kaldığı için YB özellik gösterir.2. haritada ise dikkat edilirse özellikle kuzey yarım kürede karalar üzeri YB denizler üzeri daha sıcak özellik gösterdiği için AB özellik gösteriyor.

NOT:Özellikle bu konu ile ilgili izobar eğrilerinin düzenli bir uzanış göstermesinin sebebi soru olarak çıkabilir.2.harita 3. soru

RÜZGARLAR:
ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 69/1
1.Dünyanın günlük hareketi,
2.Basınç merkezleri arasındaki uzaklık(Bu uzaklık artarsa rüzgarın hızı azalır.)
3.Basınç farkı(İlk bahar ısınma değerleri birbirine yakındır ancak kışın bu olay daha belirgin derecelerde kendini gösterir bu da basınç farkının artmasına rüzgarın hızlanmasına yol açar,
4.Yer şekillerinin engebeli olması8Yer şekilleri sade ise rüzgar sürtünmeye daha az maruz kalarak hızı artar.
ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 69/2
1.Dünyanın günlük hareketi, 2.Yer şekillerinin uzanışı, 3.Basınç merkezlerinin konumu (Daima YB→AB)
ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 70

Rüzgâr frekans gülü boyandığında tabloda da görüldüğü gibi hâkim rüzgâr yönünün Doğu olduğu görülür.
ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 71
1.Alizeler, 2.Batı Rüzgârları,3.Batı Rüzgârları,4.Batı rüzgârları,5.Alizeler,6.Kutup Rüzgârları 7.Ters alizeler.

ETKİNLİK ÇALIŞMASI SAYFA 72

Deniz Meltemi:Gündüzleri karalar denizlere göre daha fazla ısınmaktadır. Bu nedenle karalar AB alanı olurken, denizler YB alanı olmaktadır. Bu nedenle rüzgâr denizlerden karalara doğru eser.



Kara meltemi:Gece, karalar denizlere göre daha çabuk ve çok soğur. Bu nedenle, karalar üzerinde termik yüksek basınç alanı, denizler üzerinde ise termik alçak basınç alanı oluşur. Bu durumda hava akımları karalardan denizlere doğru olur.

Akdeniz Bölgesi

Bölge adını komşu olduğu Akdeniz’den alır. Bölge, yer şekilleri ve bun bağlı olarak ekonomik özelliklerin farklılığı nedeniyle iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar Antalya ve Adana Bölümü’dür

Yer şekilleri

Bölgede yüksek dağlar ve platolar geniş alan kaplar.

Dağlar : Bölgenin çatısını oluşturan Toros Dağları, Alp kıvrım kuşağının ülkemizdeki uzantısıdır. Teke Yarımadası’ndan itibaren başlayan Toroslar Batı, Orta ve Güneydoğu Toros Dağları adını alarak Anadolu’nun güneyinde uzanır. Bölgenin doğusunda yükseltisi 3500 metreyi aşan dağlar burada kıyıdan uzaklaşır. İskenderun körfezinin doğusunda yer alan Amanos Dağları kırılma ile oluşmuş horstlardır.

Ovalar : Adana Bölümü’ndeki Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova ile Göksu’nun oluşturduğu Silifke Ovası bölgedeki delta ovalarıdır. Bu bölümde yer alan Amik ve Maraş ovaları ise çöküntü ovalarıdır. Antalya Bölümü’nde yer alan Acıpayam, Tefenni, Elmalı ve Göller Yöresi ovaları karstik oluşumlu polyelerdir.

Platolar : Batı ve Orta Toroslar arasında, yüksekliği 2000 metreyi bulan, Göksu Irmağı ve kollarınca parçalanmış Taşeli Platosu yer alır. Bölgede kalker taşlar yaygın olduğundan karstik oluşumlar fazladır. Teke Yarımadası ve Taşeli Platosu karstik oluşumların en sık görüldüğü alanlardır.

Akarsular ve Göller

Akarsular : Antalya Bölümü’nde Dalaman, Aksu, Köprüçayı ve Manavgat çayları, Adana Bölümü’nde ise Göksu, Seyhan, Ceyhan ve Asi ırmakları Akdeniz’e dökülen önemli akarsulardır. Akarsuların rejimleri düzensizdir. En çok suyu kış aylarında taşıyan akarsuların, yaz aylarında yağış azalması ve sıcaklık nedeniyle suları çekilir.

Göller : Göl oluşumları bakımından zengin olan bölgenin önemli gölleri Antalya Bölümü’ndedir. Dağlar arasındaki çukurluklarda, tektonik oluşumlu Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Suğla Gölü gibi büyük göller yer alır. Buraya Göller Yöresi denir. Beyşehir ve Eğirdir’in yer altı kaynaklarıyla denize bağlantısı olduğundan suları tatlıdır. Teke Yarımadası’ndaki Kovada, Salda, Yarışlı, Elmalı ve Ketsel karstik oluşumlu küçük göllerdir. Köyceğiz Gölü alüvyal set gölüdür.

İklim

Bölgenin kıyı kesiminde Akdeniz iklimi görülür. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 750-1000 mm kadardır. Subtropikal yüksek basıncın etkisi nedeniyle yaz kuraklığı şiddetlidir. Toroslar’ın İç Anadolu’dan gelen soğuk hava kütlelerini engellemesi, enlem ve denizellik özelliği nedeniyle kış mevsiminin en ılıman geçtiği bölgedir. Antalya Bölümü’ndeki Göller Yöresi’nde iklim değişir ve karasala dönüşür. Bu bölümde yağışlar azalıp, sıcaklık farkları artar.

Doğal Bitki Örtüsü

Doğal bitki örtüsü Akdeniz iklimine ve yaz kuraklığına uyumlu, her zaman yeşil kalabilen, sert yapraklı, bodur bitki topluluğu olan makidir. Kıyıdan itibaren 700-800 metrelere kadar görülebilen maki topluluğu içinde zeytin, mersin, keçiboynuzu, defne, zakkum, sandal ve kocayemiş gibi ağaçlar bulunur. Daha yüksek kesimlerde kuraklığa uyumlu kızılçam, toros sediri ve karaçam türlerinden oluşan iğne yapraklı ormanlara geçilir. Bölge orman bakımından Karadeniz Bölgesi’nden sonra ikinci sırayı alır. Torosların içe dönük yamaçları ile Göller Yöresi’nde ormanlar seyrekleşir 2000 m yükseltiden sonra dağ çayırları başlar.

Nüfus ve Yerleşme

Bölge genişliğine oranla çok az nüfuslanmıştır. Çünkü Toros Dağları ve karstik arazi geniş yer kaplar. Nüfus daha çok kıy ovalarında ve Göller Yöresi’nde toplanmıştır. Adana Bölümü’nde nüfus daha fazla olup, bu bölümdeki Çukurova ve Amik ovaları Türkiye’nin en yoğun nüfuslu yerlerindendir. Nedeni tarım arazisinin geniş olması ve ulaşım kolaylığıdır. Ayrıca Adana Bölümü’nün göç alması da etkendir. Taşeli ve Teke platoları ile Toroslar’ın yüksek kesimleri tenhadır.

İller

Adana, Antalya, Burdur, Hatay, Isparta, İçel, Kahramanmaraş, Kilis, Osmaniye.

Ekonomik Özellikler

Tarım

Yazların uzun ve sıcak, kışların ılık geçmesi nedeniyle yılda 2, 3 kez tarımsal ürün alınır. Yaz kuraklığının tarımı olumsuz etkilemesi sulamayı zorunlu kılmıştır. Kışların ılık geçmesi ve güneşlenme süresinin uzunluğu seracılık faaliyetlerini geliştirmiştir. Bölgede ekonomik değeri yüksek olan ve ihraç edilen tarım ürünlerinin yetiştirilmesi tercih edilir.

UYARI : Antalya Bölümü’nde kalkerli arazinin yaygınlığı ve yaz kuraklığının belirginliği tarımı olumsuz yönde etkiler.

Tarım Ürünleri

Kıyı Bölgesi Tarım Ürünleri

Kış ılıklığına bağlı olarak turunçgil ve muz üretimi yapılır. Muzun %100’ü, turunçgillerin % 88’i bu bölgede üretilir. Ayrıca Türkiye pamuk üretiminin % 35’i, sebzenin % 26’sı, yerfıstığının % 88’i anasonun % 65’i ve susamın % 80’i bu bölgeden sağlanmaktadır.

Göller Yöresi Tarım Ürünleri

Burada yetiştirilen ürünler kıyı kesiminden farklılaşır. Tahıl, haşhaş, anason, şeker pancarı, gül ve tütün yetiştirilir.

Hayvancılık

Akdeniz Bölgesi’nde çayır ve otlakların az yer tutmasına karşın beslenen hayvan sayısı bir hayli fazladır. Bu durumun nedeni her zaman yeşil kalabilen ve 800 m’lere kadar çıkabilen maki topluluğunun varlığıdır. Teke Yarımadası, Taşeli Platosu ve Torıs Dağları’nda küçükbaş hayvancılık yaygındır. Özellikle kıl keçisi beslenir. Dağların yüksek kesimlerinde koyun yetiştirilir. Arazinin çok engebeli olması nedeniyle hayvanların et ve süt verimi düşüktür. Antalya Yöresi’nde arıcılık önemlidir.

Ormancılık

Türkiye ormanlarının yaklaşık % 24’ü bu bölgede bulunur. Buna bağlı olarak ormancılık gelişmiştir. Orman ürünleri Göller Yöresi’ndeki kereste fabrikalarında işlenir. Dalaman (Muğla), Silifke-Taşucu’nda (Mersin) ise kağıt fabrikaları bulunur.

Madenler ve Enerji Kaynakları

Madenler : Antalya Bölümü maden bakımından daha zengindir. Bu bölümdeki Fethiye – Dalaman havzası önemli bir krom çıkarım alanıdır. Ayrıca Adana-Kozan, Hatay, Amanos Dağları’nda krom çıkartılır. Antalya-Akseki ile Konya-Seydişehir arasında Türkiye’nin en büyük ***sit yatakları yer alır. Keçiborlu’da kükürt yatakları bulunur. Kahramanmaraş-Faraşa, İskenderun-Payas’ta demir yatakları işletilir.

Enerji Üretim Tesisleri

Seyhan, Aslantaş, Menzelet, Oymapınar bölgedeki önemli hidroelektrik santrallerdir.

Endüstri

Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :

UYARI : Antalya Bölümü’nde endüstriyel gelişim, ulaşım zorluğu nedeniyle daha geridir.

Besin – Bitkisel Yağ : Adana, Kahramanmaraş, Antalya

Şeker : Burdur

İplik ve Pamuklu Dokuma : Adana, Tarsus, Kahramanmaraş, Antalya

Halı Dokuma : Isparta, Burdur

Sigara – İçki : Adana

Demir – Çelik : İskenderun

Petrol Rafinerisi : Mersin (Ataş)

Alüminyum : Seydişehir

Gübre : Mersin, İskenderun

Tarım Makineleri : Çukurova, Adana

Pil : Antalya

Ulaşım

Toros Dağları’nın kıyıya paralel uzanması, ulaşımı güçleştirir. Adana Bölümü ulaşım bakımından daha elverişlidir. Çukurova, Gülek ve Belen geçitleri ile diğer bölgelere bağlanmıştır. Silifke ovası Sertavul geçidi ile Antalya ise Çubuk geçidi ile iç kesime bağlantılıdır. Antalya dışındaki kentler demiryolu ile diğer bölgelere bağlantılıdır. Mersin ve İskenderun Limanları ard bölgelerine demiryolu ile bağlantılı olduğundan gelişmiştir. Dörtyol ve Yumurtalık önemli petrol limanlarıdır.

Turizm

Bölgenin kıyı kesimindeki elverişli iklim koşulları, doğal güzellikler ve tarihi zenginlikler turizmin gelişmesini sağlamıştır. Özellikle Antalya Bölümü’nde turizm gelişmiştir. Antalya, Alanya, Side, Kaş, Kalkan bu bölümde deniz turizminin geliştiği merkezlerdir. Akdeniz medeniyetini simgeleyen Olimpus, Patara gibi tarihi şehir kalıntıları önemli turistik çekiciliklerdir. Bölgede geniş alan kaplayan karstik şekiller, özellikle Damlataş ve İnsuyu mağaraları ile Cennet – Cehennem obrukları doğa harikasıdır. Pek çok milli park ile uluslararası yarışma ve festivallere duyulan aşırı ilgi bölge turizminin gelişmesine katkıda bulunmaktadır.

Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri

Akdeniz Bölgesi Türkiye’nin 4. gelişmiş bölgesidir. Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.

Muz
Turunçgiller
Pamuk
Yerfıstığı
Sebze
Meyve
Orman ürünleri
Turizm

İç Anadolu Bölgesi

Kuzeyinden Kuzey Anadolu, güneyinden Toros Dağları ile çevrili olan bölge, topoğrafik yönden Anadolu’nun ortasında bir çanak şeklindedir. Yer şekilleri ölçüt alınarak bölge 4 bölüme ayrılmıştır. Bunlar Konya Bölümü, Yukarı Sakarya Bölümü, Orta Kızılırmak Bölümü ve Yukarı Kızılırmak Bölümü’dür.

Yer şekilleri

Yüzölçümü bakımından 2. büyük bölge olan İç Anadolu’da yüksek ve uzun dağ sıraları bulunmaz. Ortalama yüksekliği 1000 m olan platolarla ovalar yaygındır. Bölgenin yüksekliği doğuya doğru artar.

UYARI : İç Anadolu Bölgesi’nde yağışların yetersiz olmasının nedeni çevresindeki yüksek dağlardır.

Dağlar : Bölgede orojenik ve volkanik dağ sıraları bulunur. Bunlar Akdağlar, Hınzır ve Tecer Dağları’dır. Elmadağı ve Sündiken gibi dağ kuşaklarının yükseltisi fazla değildir. Erciyes, Hasan Dağı, Melendiz Dağı, Karacadağ ve Karadağ bölgenin sönmüş volkanlarıdır.

Ovalar : Ankara, Eskişehir, Kayseri ve Konya bölgenin önemli ovalarıdır.

Platolar : Yer şekilleri sade olan bölgede Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Orta Kızılırmak, Bozok ve Yazılıkaya platolarının yüksekliği 1000 metreyi bulur. Kireçtaşlarından oluşmuş bu platolarda karstik şekillerden obruk yaygın olarak görülür.

Akarsular ve Göller

Akarsular : Kızılırmak ve Sakarya Nehri ile Zamantı Çayı denize ulaşan önemli akarsulardır. İç Anadolu’nun güneyinde Tuz Gölü, Konya, Develi ve Afyon kapalı havzalarında çok sayıda kısa boylu akarsu boşalır.

Göller : Tuz Gölü, Eber, Akşehir, Çavuşçu, Seyfe Gölleri tektonik oluşumlu başlıca göllerdir. Acıgöl ve Meke Tuzlası Gölleri volkanik oluşumludur. Bölgedeki en büyük baraj gölü Kızılırmak üzerindeki Hirfanlı’dır.

İklim

Çevresindeki yüksek dağların etkisi ile deniz etkilerine kapalı olan bölgede iklim karasallaştığından ılıman karasal (step) iklim özellikleri görülür. Kış mevsimi Doğu Anadolu’daki kadar sert geçmez. Ancak doğuya doğru iklim sertleşir. Yaz mevsimi odlukça sıcak geçer. Yağış miktarı en az olan bölgedir. Tuz Gölü ve çevresi Türkiye’nin en az yağış düşen yöresidir. Bölgenin kuzeyine doğru yağışlar biraz artar.

Doğal Bitki Örtüsü

Doğal bitki örtüsü yazın kuruyan ot topluluklarının oluşturduğu bozkırdır. Yağışların azlığı ve ormanların çok tahrip edilmiş olması nedeniyle antropojen bozkırlar geniş yer kaplar. Akarsu kıyılarında kavak ve söğüt ağaçları yoğunlaşır. Yozgat, Akdağlar’da ve Sündiken Dağları’nda bölgenin en geniş ormanları yer alır. Ancak mevcut ormanlar bölgenin sadece %7’lik bir bölümünü kaplar.

Nüfus ver Yerleşme

Marmara’dan sonra en kalabalık bölgedir. Genişliğine oranla az nüfusludur. Nüfusun büyük bölümü su kaynaklarının daha bol olduğu, bölge kenarındaki dağ eteklerinde toplanmıştır. En yoğun nüfuslanan bölüm ulaşım yollarının kavşağında olan ve endüstrinin geliştiği Yukarı Sakarya’dır. En az nüfuslanan bölüm ise yüksek, engebeli ve iklimi sert olan Yukarı Kızılırmak’tır. Tuz Gölü çevresi Türkiye’nin en tenha yeridir. Kırsal kesimde evlerin bir arada olduğu toplu yerleşmeler yaygındır.

İller

Aksaray, Ankara, Çankırı, Eskişehir, Karaman, Sivas, Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Yozgat

Ekonomik Özellikler

Tarım

Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır. Ekili-dikili arazi bölgenin yaklaşık üçte birini kaplar. Nadasa bırakılan arazi fazladır. Yaz kuraklığı tarımsal faaliyetleri sınırlandırır. Erozyon nedeniyle tarımsal faaliyetler olumsuz etkilenir. Bölgenin iklimi tahıl tarımını yaygınlaştırır. Sulama yapılamayan alanlarda tahıl tarımı ön plandadır. Arpanın %39’u, buğdayın %31’i bu bölgede üretilir.

Tarım Ürünleri

Tahıllar : En önemli buğday ve arpa üretim alanı Konya Ovası’dır. Burayı Ankara, Yozgat ve Kayseri takip eder.

Baklagiller : Nohut, fasulye, yeşil mercimek gibi baklagillerin üretimi önemlidir. Bu ürünler üretimde ilk sırayı alır. Konya ve Yozgat mercimek üretiminde birinci sırada gelir.

Patates : Üretiminde bölge ilk sırayı alır. Niğde ve Nevşehir’de üretilir. Buralardaki volkanik arazi patatesin büyümesi açısından çok elverişlidir.

Şekerpancarı : Sulama yapılan yerlerde özellikle Konya, Eskişehir ve Aksaray’daki tarım alanlarının büyük bölümü şekerpancarına ayrılmıştır.

Sebze : Sulamanın yaygın olmayışı sebze tarımını olumsuz etkilemiştir. Sulanabilen yerlerdeki sebze üretimi yetersiz kalmaktadır.

Meyve : Volkanik alanlarda bağcılık gelişmiştir. Kayısı gibi meyve üretimi yaygındır.

Hayvancılık

Kurak iklimi, bitki örtüsünün bozkır olması ve düzlüklerin geniş yer kaplaması küçükbaş hayvancılığı yaygınlaştırır. Tiftik keçisinin %78’i bu bölgede beslenir. Torosların İç Anadolu’ya bakan yamaçlarında yaygındır: Özellikle Konya başta olmak üzere Karaman, Kayseri ve Sivas’ta karaman ırkı koyun beslenir. En çok koyun beslenen bölge olan İç Anadolu’da mera hayvancılığı yaygındır. Kırsal kesimde ailenin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik beslenen büyükbaş hayvanların sayısında son yıllarda artış olmuştur. Bölgede kümes hayvancılığı ile arıcılık (Toros yamaçlarında) da gelişmiştir.

Ormancılık

Yağışların çok az olduğu ve ormanların tahrip edildiği İç Anadolu Bölgesi’nde ormanlar çok dar bir alanda görülür. Ormanlar daha çok Sündiken Dağları ve Akdağlar’da bulunur ve bölgenin sadece %7’lik bölümünü kaplar. Bu nedenle bölgede ormancılık gelişmemiştir.

Madenler ve Enerji Kaynakları

Madenler : Eskişehir’de bor ve borasit, Ankara’da manganez, Kayseri’de demir çıkarılır. Tuz Gölü, Çankırı, Kırşehir ve Sivas’ta tuz üretimi yapılır.

Enerji Kaynakları : Ankara’da linyit çıkarılır.

Enerji Üretim Tesisleri : Enerji üretimi fazla değildir. Ankara Çayırhan ve Sivas Kangal’da linyitle çalışan termik santraller kuruludur. Sarıyar, Gökçekaya, Hirfanlı ve Kesikköprü önemli hidroelektrik santralleridir.

Endüstri

Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :

Şeker : Eskişehir, Ankara, Konya, kayseri, Sivas, Niğde

İçki : Ankara, Nevşehir, Yozgat

Lokomotif : Eskişehir

Vagon – Demiryolu Malzemesi : Sivas

Uçak : Eskişehir, Ankara

Silah : Kırıkkale

Çelik : Kırıkkale

Petrol Rafinerisi : Kırıkkale

Pamuklu Dokuma : Eskişehir, Ereğli, Karaman, Kayseri ve Nevşehir

Madeni Eşya : Kayseri

Ulaşım

Topoğrafyasının fazla engebeli olmaması nedeniyle kara ve demiryolu ağının en çok geliştiği bölgedir. Demiryolu ağı tüm bölgelerle bağlantıyı sağlayacak durumdadır. Ankara, Eskişehir, Kayseri ve Sivas önemli yolların kavşağı durumundadır. Ayrıca bölgede Ankara, Eskişehir, Konya ve Sivas’ta havaalanı bulunmaktadır.

Turizm

Bölgenin çok çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması nedeniyle tarihi turizm açısından zengindir. Neolitik döneme ait yerleşmeler, Hititler’den kalma çeşitli eserler önemli turizm çekicilikleridir. Kayseri, Nevşehir, Niğde arasındaki Kapadokya Yöresi’nde peribacası oluşumları, yer altı kentleri ve kiliseler turizm bakımından önem taşıyan yerlerdir. Konya, Selçuklu eserleri ve Mevlana Müzesi ile turizmin geliştiği bir merkezdir. Ayrıca Eskişehir, Ankara, Konya, Niğde ve Kayseri’de kaplıca turizmi önem taşımaktadır.

Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri

İç Anadolu Türkiye’nin gelişmişlik açısından 3. büyük bölgesidir. Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.

Arpa
Şekerpancarı
Baklagiller
Buğday
Yapağı
Hayvancılık

Doğu Anadolu Bölgesi

Kenarları dağ sırası ile kuşatılmış, Türkiye’nin 1/5 lik yüzölçümüne sahip en geniş coğrafi bölgedir. Yer şekilleri ve iklim özelliklerinin etkisiyle 4 bölüme ayrılmıştır. Bunlar Yukarı Fırat Bölümü, Erzurum-Kars Bölümü, Yukarı Murat-Van Bölümü ve Hakkari Bölümüdür.

Yer şekilleri

Bölgenin coğrafi özelliğini veren yükseltinin fazlalığıdır. Yüksekliği 3000 metreyi aşan, doğu-batı yönlü uzanan birbirine paralel dağ sıraları ve bu dağlar arasında yer alan çöküntü ovaları ile yüksek plotalar önemli yerşekilleridir.

Dağlar : Bölgeyi kuzeyden çevreleyen Karasu-Aras Dağları ile güneyden çevreleyen Güneydoğu Toroslar, Şerafettin Dağları, Hakkari Dağları Türkiye’nin çatısını oluşturan önemli dağ sıralarıdır. Volkanik arazinin en geniş yer kapladığı bölgedir. Ağrı, Süphan, Nemrut ve Tendürek başlıca sönmüş volkanlardır.

Ovalar : Bölgenin düzlükleri kuzeyde, Erzincan, Tercan, Erzurum, Iğdır çöküntü ovalarıdır. Iğdır ovası, 800 metre ile bölgenin en çukur yeridir. Güneyde ise Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl ve Muş çöküntü ovaları yer alır. Yüksekova ve Başkale ovalarının yüksekliği 2000 metreden fazladır. Bölge, kuzeydeki ve güneydeki çöküntü ovaları boyunca uzanan fay hatlarıyla, Türkiye’nin önemli bir deprem bölgesidir.

Platolar : Doğu Anadolu’da akarsularla yarılmış, çevresine göre alçakta ve yüksekte olan değişik platolar bulunmaktadır. Fırat ve kollarınca parçalanmış Uzunyayla, Erzurum-Kars platoları başlıcalarıdır.

Akarsular ve Göller

Akarsular

Bölgede yer alan Aras ve Kura nehirleri Hazar Denizi’ne dökülür ve kapalı havza oluştururlar. Dicle, Fırat ve kolları olan Karasu ile Murat nehirleri bölgenin en önemli akarsularıdır. Bölge akarsularının rejimi düzensizdir. Kar erimeleri ile beslendiklerinden yazın suları kabarır. Yatak eğimleri fazla olduğundan hidroelektrik potansiyelleri fazladır. Van Gölü havzası Türkiye’nin en geniş kapalı havzasıdır.

Göller

Göl bakımından Türkiye’nin en zengin bölgesidir. Volkanik set gölü olan Van Gölü Türkiye’nin en büyük gölüdür. Suları sodalı olan gölde feribot taşımacılığı yapılır. Diğer önemli gölleri; Erçek, Çıldır, Aktaş (Hazapin), Hazar, Balık, Haçlı ve Nemrut gölleridir.

İklim

Bölgenin denize uzak ve yüksek olması nedeniyle karasal iklimin etkisi görülür. Çok geniş bir bölge olması ve yükseklik farklarına bağlı olarak iklim özellikleri farklılaşır. Erzurum-Kars Bölümü kış mevsiminin en soğuk geçtiği, ortalama sıcaklıkların en düşük değerler gösterdiği yerdir. Burada yaz yağışları fazladır. Yukarı Fırat Bölümü daha güneyde yer alması ve yüksekliğin azalması nedeniyle bölgenin sıcaklık bakımından en elverişli yeridir. Kış yağışları fazla olur, yaz mevsimi ise kurak geçer.

Doğal Bitki Örtüsü

Bölgede orman örtüsü tahrip edilmiş olup, genellikle antropojen bozkırlar görülür. Kars-Sarıkamış Yöresi’nde sarıçam ormanları yer alır. Bingöl ve Tunceli çevresinde meşe ormanları yer alır. Yüksek kısımlar ile Erzurum-Kars Bölümü’nde gür çayırlar ve otlaklar bulunur.

Nüfus ve Yerleşme

Türkiye’nin en seyrek ve Güneydoğu Anadolu’dan sonra en az nüfuslu bölgesidir. Doğum oranı çok yüksek olmasına karşın çok göç verdiğinden nüfusu azdır. Bölgenin dağlık olması, iklim özellikleri ve terör olayları göçleri artırıcı etki yapmaktadır. Kentleşme oranı düşüktür. Bölge nüfusunun büyük bölümü Yukarı Fırat Bölümü’ndeki ovalarla, Iğdır Yöresi’nde toplanmıştır. Erzurum, Erzincan, Malatya ve Elazığ bölgenin en kalabalık merkezleridir.

İller

Ağrı, Ardahan, Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Hakkari, Iğdır, Kars, Malatya, Muş, Şırnak, Tunceli, Van

Ekonomik Özellikler

Tarım

Bölgenin yüksek ve engebeli olması nedeniyle tarım alanları oldukça azdır. Bunlar daha çok tektonik kökenli oluklar ve platolarda yer alır. Malatya, Erzurum, Elazığ, Iğdır, Muş, Bingöl ve Erzincan ovaları en çok ekim yapılan alanlardır. Karasallığın şiddetli olması nedeniyle 2000 m’nin üstünde tahıl tarımı yapılır. Tarım ürünü çeşidi az olan bölgede buğday, arpa, şekerpancarı ve patates başlıca tarım ürünlerini oluşturur.

Tarım Ürünleri

Pamuk : Iğdır ve Malatya ovalarında yetiştirilir.

Tütün : Muş, Bitlis ve Malatya’da ekimi yapılır.

Tahıllar : Buğday Malatya, Elazığ, Erzurum-Pasinler ve Horasan ovalarında yetiştirilir. Buğdaya göre daha az sıcaklık isteyen arpa ise Kuzeydoğu Anadolu platolarında yetiştirilir.

Şekerpancarı : Sulanabilen tarım alanlarında yetiştirilir.

Sebze : Lahana ve patates Erzurum-Pasinler ve Horasan ovalarında yetiştirilir.

Meyve : Kayısı yoğun olarak Malatya’da sulanabilen alanlarda, özellikle Fırat ve Tohma kıyılarında yetiştirilir. Ayrıca Malatya, Elazığ ve Erzincan’da dut üretimi yapılır. Akarsu boylarında elma bahçeleri bulunur.

Hayvancılık

Hayvancılık tarıma göre daha çok önemlidir. Nedeni iklim koşullarının olumsuzluğu ve tarım alanlarının azlığıdır. Erzurum-Kars Bölümü’nde yaz yağışları ve gür otlaklara bağlı olarak büyükbaş hayvancılık, diğer bölümlerde ise küçükbaş hayvancılık yapılır. Hayvancılık mera hayvancılığı şeklinde yapılır ve verim azdır. Hakkari ve Kars yörelerinde arıcılık önemlidir.

Ormancılık

Türkiye ormanlarının %7’si bu bölgededir. Bölge ekonomisinde ormancılık önem taşımaz.

Madenler ve Enerji Kaynakları

UYARI : Doğu Anadolu Bölgesi’nde volkanik arazi yaygın olduğundan maden çeşidi boldur.

Madenler : Bölge maden ve enerji üretiminde ilk sırayı alır. Bölge krom, demir, bakır, kurşun, kaya tuzu, barit, oltu taşı, manganez yatakları işletir.

Krom : Elazığ’da Alacakaya (Guleman) Havzası, Türkiye’nin en büyük krom çıkarım alanıdır.

Demir : En çok bu bölgede çıkarılır. Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan, Hasançelebi, Çetinkaya havzalarında çıkarılır.

Bakır : Elazığ – Maden, Diyarkbakır-Ergani havzasında çıkarılır. Bakır üretiminin yarısını bu bölge sağlar.

Enerji Kaynakları : En önemli linyit yatağı Afşin-Elbistan Havzası’ndadır. Kalorisi düşük ve rezervi bol olan linyitler Afşin-Elbistan termik santralinde kullanılır.

Enerji Üretim Tesisleri : Hidroelektrik üretiminin en fazla olduğu yerdir. Fırat üzerinde Keban, Karakaya ve Tercan barajları ile Kars’taki Arpaçay önemli hidroelektrik santralleridir. Afşin – Elbistan termik santralinde linyit kömürü yakılarak elektrik üretilir. Enerji tüketiminin en az olduğu bölgedir.

Endüstri

Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :

Şeker : Erzurum, Malatya, Erzincan, Elazığ, Ağrı, Muş, Van-Erciş

Süt Ürünleri : Kars

Et Ürünleri : Van, Erzurum, Elazığ

Sigara : Malatya, Bitlis

Pamuklu Dokuma : Malatya, Erzincan

Fosfat : Sivrice-Elazığ

Ferrokrom : Elazığ

Kurşun : Keban

Ulaşım

Kışların sert ve uzun geçmesi, arazinin dağlık olması ulaşımı güçleştirir. Bölgede doğu-batı yönünde uzanan tektonik oluklar ve akarsu vadileri ulaşım açısından kolaylıklar sağlamaktadır. Dağlık Hakkari Bölümü ulaşımın en zor sağlandığı yerdir. Diğer bölümler kara ve demiryolu ile iç bölgelere bağlanmıştır. Ayrıca hava yolu ile ülkenin bir çok kentine ulaşım sağlanmaktadır.

Turizm

Ulaşım güçlüğü ve konaklama tesislerinin yetersizliği nedeniyle turizm gelişmemiştir. Dağcılık, kış turizmi, ve doğal güzellikleri açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Nemrut Kaldera Gölü, Van Gölü, Gürlevik ve Bendimahi çağlayanları ilgi çeken doğa güzellikleridir. Doğu Beyazıt’taki İshakpaşa Sarayı, Kars’taki Ani Harabeleri, Erzurum ve Ahlat’taki Selçuklu eserleri önemli tarihi zenginliklerdir.

Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri

Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.

Kayısı
Şekerpancarı
Tahıl
Tütün
Süt
Et
Yapağı
Hayvancılık
Bakır
Demir
Krom
Manganez
Linyit

UYARI : Bölgede halkın ana geçim kaynağı tarımdır. Daha çok madencilik ve hayvancılığa dayalı sanayi kolları yer alır. Ulaşımın güçlüğü endüstrinin gelişmesini engellemiştir.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi

En küçük coğrafi bölge olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi yer şekilleri ve Buna bağlı olarak yerleşme ve ekonomik özellikler açısından iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar, Orta Fırat Bölümü ve Dicle Bölümü’dür. Bölgeyi bölümlere ayıran sınır Karacadağ volkan konisinden geçer.

Yer şekilleri

Yer şekilleri sade olan bölgede yükseltisi fazla olmayan ova ve platolar geniş yer kaplar.

Dağlar : Bölgenin kuzey kesiminde Toros dağ sırasının güney yamaçları uzanır. Burada asıl Toroslar ile onun önünde ikinci bir kıvrımlı dağ kuşağı uzanır. Bölgenin ortasında 1938 m yükseltiye sahip sönmüş Karacadağ Volkanı yer alır. Bölgenin batısında ise Gaziantep Platosu üzerinde yükselen Kartal Dağları önemli yükseklik oluşturur.

Ovalar : Karadağ’ın batısında Altınbaşak (Harran), Ceylanpınar ve Birecik ovaları yer alır. Dicle nehri ve kollarının toplandığı Diyarbakır Havzası’nda fazla geniş olmayan ancak çok verimli bir ovaya geçilir.

Platolar : Karacadağ’ın batısındaki Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman platoları Fırat ve kolları tarafından derin bir şekilde yarılmıştır. Karacadağ’ın doğusu ise daha engebeli bir yapı gösterir. Bu bölümün güneyinde Mardin-Midyat Eşiği yer alır.

Akarsular ve Göller

Akarsular

Bölgenin iki önemli akarsuyundan biri olan Fırat, kaynağını Doğu Anadolu Bölgesi’nden alır. Bölgede ise Toroslar’dan gelen Kahta ve Karadağ’dan gelen küçük akarsularla beslenir. Güneydoğu Toroslar’ın güneye bakan yamaçlarından birçok kol halinde çıkan Dicle Nehri ise bölgenin diğer önemli akarsuyudur. Her iki akarsu da Basra Körfezi’ne sularını boşaltır.

Göller

Bölgede doğal oluşumlu göl yoktur. Ancak Fırat ve Dicle üzerinde kurulmuş baraj gölleri bulunmaktadır. Bölgenin ve ülkenin en büyük baraj gölü olan Atatürk Barajı bu bölge sınırları içindedir.

İklim

Denizden uzak olduğu için sıcaklık bakımından karasal iklim özellikleri görülür. Kışlar oldukça soğuk olup, en çok yağış bu mevsimde düşer. Yaz mevsimi ise enlemin, karasallığın ve güneyden esen çöl rüzgarlarının etkisiyle çok sıcak ve kurak geçer. Buharlaşma şiddeti çok fazla odluğundan yaz mevsiminin en kurak geçtiği bölgedir. Ayrıca batıdaki Gaziantep Yöresi’nde belirgin olarak Akdeniz ikliminin ektileri görülür.

Doğal Bitki Örtüsü

Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkırdır. İç Anadolu bozkırlarına göre çok fakirdir. Bölgede antropojen bozkırlar da geniş yer kaplamaktadır. Ormanların en az alan kapladığı bölge olan Güneydoğu Anadolu’da mevcut ormanların büyük bölümü de tahrip edilmiştir. Toros Dağları eteklerinde görülebilen ormanlar ise kuraklık nedeniyle çok zayıftır. Dicle Nehri boylarında yer yer kavak ve söğüt toplulukları görülür.

Nüfus ve Yerleşme

Nüfusu en az olan bölgemizdir. Ancak doğum oranının yüksek, yüzölçümünün küçük olması nüfus yoğunluğunun fazla olmasına neden olmuştur. Orta Fırat Bölümü ve özellikle Gaziantep Yöresi yoğun nüfuslanmıştır. Yağışın azaldığı düzlüklerde nüfus azalır. Bölgede ekonomik gelişmenin yavaş olması, terör olayları gibi nedenlerden dolayı göç veren bir bölgedir. Ayrıca mevsimlik işçi göçleri de olmaktadır.

İller

Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt, Şanlıurfa

Ekonomik Özellikler

Tarım

Tarım halkın temel geçim kaynağıdır. Tarım arazisi geniş olmasına karşın kuraklık nedeniyle tarımın en önemli sorunu sulamadır. Tarım topraklarının çok parçalı, tarım işletmelerinin küçük işletmeler şeklinde olması tarımsal verimi düşürmektedir. Tarım alanlarının üçte biri nadasa alınmaktadır. G.A.P. (Güneydoğu Anadolu Projesi) ile birlikte sulu tarım alanları genişlemekte, nadas arazisi azalmakta, tarım ürünü çeşitliliği artmaktadır.

Tarım Ürünleri

Buğday : Bölgedeki tarım alanlarının yarısından fazlasında buğday ekilir. En fazla ekim alanına sahip Şanlıurfa’yı Diyarbakır izler.

Arpa : Bölgede yetiştirilen diğer önemli tahıl olan arpa, en fazla Şanlıurfa, Siirt ve Adıyaman’da yetiştirilir.

Pamuk : Bölgede en fazla ekilen endüstri bitkileri arasında yer alan pamuk, halen sulanmakta olan Akçakale ve Gaziantep’te yetiştirilir.

Kırmız Mercimek : Kuraklığa dayanıklı bir baklagildir. Türkiye üretiminin tam***** yakınını bu bölge sağlar. En çok Şanlıurfa ve Gaziantep’te yetiştirilir.

Susam : Az bir alanda ekimi yapılmaktadır. Ancak üretimi bölge için önem taşır.

Çeltik : Siverek’te yetiştirilmektedir.

Antep Fıstığı : Bölgenin karakteristik ürünüdür. Üretimin % 90’ı bu bölgede gerçekleşir.

Üzüm : Özellikle Gaziantep çevresinde bağcılık gelişmiştir. Üretilen üzüm yaş olarak tüketilmesinin yanı sıra pekmez, pestil ya da içki yapımında kullanılır.

Zeytin : Akdeniz ikliminin etkileri görülen Gaziantep yöresinde Kilis ve Islahiye çevresinde yetiştirilir.

Tütün : Sulama ile birlikte ekim alanları genişlemektedir. Üretimde Adıyaman ve Batman önde gelir.

Sebze : Sulanabilen alanlarda domates, biber, patlıcan gibi çeşitli sebzeler yetiştirilmektedir.

Meyve : Bölgenin karpuz üretiminde ayrı bir yeri vardır. Özellikle Diyarbakır çevresinde ağırlığı 20 kg’ı aşan karpuz yetiştirilmektedir.

Hayvancılık

Bölgede hayvancılık önemli bir ekonomik faaliyettir. Bölgenin doğal özellikleri ve gelenekleri hayvancılığın gelişmesine zemin hazırlamıştır. Bitki örtüsünün bozkır olması nedeniyle küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bölgede en çok koyun yetiştirilir. Koyundan sonra en fazla yetiştirilen kıl keçisidir ve Toros Dağları eteklerinde otlatılır. Ayrıca Toros Dağları’nda arıcılık yapılmaktadır.

Ormancılık

Kuraklık nedeniyle ormanların en az bulunduğu bölgedir. Toroslar’ın eteklerinde bulunan ormanlar da çok zayıftır. Bu nedenle bölgede ormancılık gelişmemiştir.

Madenler ve Enerji Kaynakları

Madenler : Bölge maden bakımından zengin değildir. Gaziantep, Islahiye ve Kilis’te krom ve bakır yatakları bulunur. Kilis-Gölbaşı’nda fosfat çıkartılır. Ayrıca Toros Dağları’nda krom ve çinko yatakları vardır.

Enerji Kaynakları : Petrolün çıkarıldığı tek bölgedir. Diyarbakır Havzası’nda Raman, Garzan, Şelmon yatakları ile Adıyaman’da Yanarsu Havzası’nda çıkartılır. Türkiye’nin petrol boru hatları bu bölge topraklarından geçer. Ayrıca Cizre’de önemli bir enerji kaynağı olan linyit çıkarılır.

Enerji Üretim Tesisleri : Bölge enerji üretiminde giderek önem kazanmaktadır. G.A.P. kapsamında 22 hidroelektrik santral kurulması planlanmıştır. Önemli barajları Atatürk, Kralkızı ve Deve Geçidi’dir.

Endüstri

Başlıca endüstri tesisleri şunlardır :

Besin : Diyarbakır, Şanlıurfa

İçki : Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır

Pamuklu Dokuma : Gaziantep, Adıyaman, Diyarbakır

Battaniye, Kilim, Halı : Siirt, Gaziantep

Petrol Rafinerisi : Batman

Ulaşım

Bölgede önemli dağ sıralarının olmaması ulaşımı kolaylaştırmıştır. Ancak Güneydoğu Toroslar, İç ve Doğu Anadolu ile olan ulaşıma engel olmaktadır. Irak ve Suriye’ye bağlanan önemli yollar da bölgeden geçmektedir. Bölgede iki ana demiryolu hattı vardır. Bunlardan biri Kurtalan-Diyabakır-Gaziantep üzerinden Doğu ve İç Anadolu ile bağlantıyı sağlar. Diğeri Adana-Gaziantep üzerinden geçerek Nusaybin’e ulaşır. Güneydoğu Anadolu’daki demiryolu hattında çoğunlukla tarımsal ürün ve maden taşınır.

Turizm

Doğal güzellikleri ve tarihi zenginliğine karşın bölge turizm açısından yeterince gelişememiştir. Adıyaman’daki Nemrut Dağı’nda bulunan Komagene krallığına ait mezarlar ve çeşitli anıtlar adeta açık hava müzesi durumundadır. Şanlıurfa’daki Balıklı Göl halk tarafından kutsal sayılmakta, dinsel turizm için potansiyel oluşturmaktadır. Diyarbakır’da bulunan Orta Çağ’a ait surlar, kuleler bölgedeki diğer turistik zenginliklerdir. Ayrıca Gaziantep Yöresi’ndeki Karkamış ve Roma dönemine ait kalıntılar çok fazla turist çekmektedir.

Bölgenin Ülke Ekonomisindeki Yeri

Bölgenin Türkiye ekonomisine katkısı çok azdır. Doğu Anadolu Bölgesi’nden sonra geri kalmış ikinci bölgemizdir. Aşağıda bölge ekonomisinde önemli yer tutan ürün ve ekonomik faaliyet türlerinin listesi verilmiştir.

Petrol
Antep Fıstığı
Baklagiller
Üzüm
Pamuk
Hayvancılık

YERÜSTÜ VE YERALTI SULARININ ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ TEST SORULARI (COĞRAFYA TEST SORULARI)

Soru 1.  Çöküntü havzaları içinde oluşan büyük göller aşağıdaki bölgelerin hangisinde yaygın olarak görülür?

A)       Doğu Afrika

B)      Kuzey Amerika

C)      Asya’nın batısı

D)      Kuzeybatı Avrupa

E)      Güney Amerika

Soru 4.   Bir akarsudan sulama amacı ile yılın ancak belli bir kesiminde yararlanılabiliyorsa, bu durum akarsuyun öncelikle hangi özelliği ile ilgili olabilir?

A)       Rejimiyle

B)      Akımıyla

C)      Hızıyla

D)      Eğimiyle

E)      Yüküyle

Soru 5.   “Türkiye’de akarsular, saniyede akıttıkları toplam su miktarı bakımından fazla zengin sayılmaz. Ancak enerji potansiyeli bakımından oldukça zengindir.”

Bu durum aşağıdakilerden hangisine kanıt olabilir?

A)       Akarsu yataklarında eğimin fazla olduğuna

B)      Akarsu havzalarının geniş olduğuna

C)      Akarsuların kar suyuyla beslendiğine

D)      Akarsu rejimlerinin düzensizliğine

E)      Akarsuların sık sık yatak değiştirdiğine.

Soru  6.   Akarsulardan;

I.                                      Ulaşım

II.                                     Turizm

III.                                   Enerji üretimi

IV.                                  Sulama ve kullanma suyu sağlama alanlarında yaralanılabilir.

Türkiye’deki akarsulardan bu alanların en çok hangilerinden yararlanılmaktadır?

        A)  I ve II           B)  I ve III            C) I ve  IV

               D) II ve III               E) III ve IV

Soru 7.   Çok kısa bir süre içinde birden bire kabararak coşkun bir şekilde akan, sonra kuruyacak duruma gelen akarsulara “sel rejimli” akarsular denir. Bölgelerin yağış rejimi göz önüne alındığında, sel rejimli akarsuların daha çok hangi bölgede görülmesi beklenir?

A)       İç Anadolu Bölgesinde

B)      Marmara Bölgesinde

C)      Ege Bölgesinde

D)      Karadeniz Bölgesinde

E)      Doğu Anadolu Bölgesinde

Soru 8.   Aşağıdaki göllerden hangisi volkanik set gölü sınıflandırmasına girer?

A)       Van Gölü

B)      Yedi Göller

C)      Tuz Gölü

D)      Uluba Gölü

E)      Abant Gölü

Soru 9.   Aşağıdaki göllerden hangisi karstik kökenli bir göldür?

A)       Van Gölü

B)      Tuz Gölü

C)      Salda Gölü

D)      Eğirdir Gölü

E)      Manyas Gölü

Soru 10.   Aşağıdaki göllerden hangisi alüviyal set gölüdür?

A)       Tuz Gölü

B)      Mogan Gölü

C)      Kuş Gölü

D)      Beyşehir Gölü

E)      Hazar Gölü

Soru 11.   Türkiye’deki akarsuların üzerinde taşımacılık yapılamıyor.

Bu durumun oluşmasında:

         I.                        Yatak eğimlerinin fazla olması

        II.                        Akarsu uzunluğunun yetersiz olması

      III.                        Denge profiline ulaşamamış olması

      IV.                        Sulama amacıyla kullanılıyor olması

gibi faktörlerden hangileri daha fazla etkilidirler?

A)        I ve II

B)      II ve III

C)      III ve IV

D)      II ve IV

E)      I ve III

Soru 12.   Türkiye’deki akarsular için aşağıdaki saptamalardan hangisini yaparsak yanlış olur?

A)       Denge profiline ulaşmamıştır

B)      Rejimleri düzensizdir

C)      Ulaşıma elverişli değildirler

D)      Yatak eğimleri azdır

E)      Enerji potansiyelleri fazladır

Soru 13.   Ege ve Akdeniz Bölgesi akarsularının debisi yaz aylarında önemli miktarda azalır. Böyle bir durumun oluşmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangidir?

A)                   Yağışın şekli

B)                  Akarsu yatak eğimi

C)                  Akarsu boylarının uzunluğu

D)                  Bölgelerin yağış rejimleri

E)                  Yağışların biçimi

Soru 14.   Akdeniz ve Karadeniz Bölgesi akarsularının boyları kısa iken, Ege Bölgesi akarsularının boylarının uzun olmasının temel sebebi nedir?

A)       Yatak eğimleri

B)      Dağların uzanış doğrultusu

C)      Yıllık yağış miktarı

D)      Yağış rejimleri

E)      Kayaçların yapısı

Soru 15.   Akarsuların rejimlerini etkileyen en önemli unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A)       Yağışın miktarı

B)      Yağış rejimi

C)      Akarsuyun uzunluğu

D)      Yatak eğimi

E)      Debisi

Soru 16.   Aşağıdakilerden hangisi bir akarsuların debisi üzerinde etkili değildir?

A)       Yağışın miktarı

B)      Bitki örtüsü

C)      Kar ve buz erimesi

D)      Buharlaşma miktarı

E)      Yatağının yapısı

Soru 17.   Aşağıdakilerden hangisi akarsuların aşındırma faaliyetleri sonucunda oluşmuştur?

A)       Dağ eteği ovası

B)      Falez

C)      Birikinti konisi

D)      Delta

E)      Dev kazanı

Soru 18.   Aşağıdakilerden hangisini oluşumunda akarsular etkili olmamıştır?

A)       Moren

B)      Kırgıbayır

C)      Peribacası

D)      Dev kazanı

E)      Menderes

Soru 19.   Aşağıdaki akarsularımızdan hangisi karma rejimli bir akarsudur?

A)       Gediz

B)      Susurluk

C)      Dicle

D)      Göksu

E)      Çoruh

Soru 20.   Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşabilmesi için eğimin azalması gerekmektedir?

A)       Çentik vadi

B)      Menderes

C)      Peribacası

D)      Seki

E)      Asılı vadi

CEVAP ANAHTARI

1.C   2.B   3.D   4.A   5.A   6.E   7.A   8.A   9.C   10.B   11.E   12.D   13.D   14.B   15.B   16.E   17.E   18.A   19.C   20.B

 Kaynak: www.odevkonusu.blogcu.com izni ile alınmıştır

YERLEŞME COĞRAFYASI, GÖÇLER İLE İLGİLİ TEST SORULARI (COĞRAFYA TEST SORULARI)

Soru 1.   Dünya üzerinde bazı akarsu havzalarında iklim koşulları ve ya yer şekillerinin olumsuz etkisinden dolayı yerleşmeler oldukça düşüktür.

Aşağıda verilen akarsuların hangisinde böyle bir durumdan söz edilemez?

    a) Ganj                b) Amazon                c) Obi   

    d) Kongo             e) Yenisey

Soru 2.   Tarım alanlarının fazla ve nüfusun %70-80’i geçimini tarımla sağlayan şehirler tarım şehirleridir.

       Aşağıdaki kentlerin hangisindeki nüfuslanmanın nedeni tarım olanaklarıdır?

a) Bodrum             b)  Batman        c)  İskenderun     

d) Nazilli             e) Seydişehir

Soru 3.   Kerpiç kurak ve yarı kurak bölgelerde, yapı malzemesi olarak taşın ve ağacın fazla bulunmadığı yerlerde en çok kullanılan yapı malzemesidir.

Buna göre ülkemizde kerpiç evlerin en çok görüldüğü bölge aşağıdakilerden hangisidir?

a) Akdeniz          b) Karadeniz       c) Doğu Anadolu    

 d) İç Anadolu             e) Ege

Soru 4.   İç Anadolu bölgesinin kırsal yerleşmelerinde toplu köylerin görülürken dağınık yerleşmelere rastlanmamasının en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

a)  Tahıl tarımının yapılması

b)  Su kaynaklarının azlığı

c)  Yer şekillerinin elverişsizliği

d)  Gelenek ve görenekler

e)  Küçük baş hayvancılığın yaygın oluşu

Soru 5.    Aşağıdaki yörelerden hangisinde ahşap ev yapımının daha az olması beklenir?

a)  Artvin Yöresi                           

b)  Sinop Yöresi     

c)  Kastamonu Yöresi               

d)  Muğla Yöresi   

e)  Kırşehir Yöresi

Soru 6.   Coğrafi konumlarına göre kurulan köylerimizden hangisinin Türkiye ekonomisine katkısı daha fazladır?

a)  Orman köyleri         b) Ova köyleri       c) Vadi köyleri        d)  Dağ köyleri          e)  Kıyı köyleri

Soru 7.   Ülkemizde dağınık yerleşme örneklerine Doğu Karadeniz’de toplu yerleşme örneklerine ise iç kesimlerde rastlanır.

       Yerleşme biçimlerindeki bu farklılık özellikle aşağıdakilerden hangisinden kaynaklanır?

a) Yer şekilleri             b) Turizm             c) Ulaşım         

d) Toprak yapısı          e) Endüstri

Soru 8.   Daha az topraktan daha fazla ürün elde etme çalışmaları yaygın olan köylerimiz aşağıdakilerden hangisidir?

a)  Dağ köyleri       b) Hayvancı köyler         c)  Balıkçı köyleri         d) Yayla köyleri        e)  Ekinci köyleri

Soru 9.  -Kır nüfusu yoğundur.

         -Diğer bölgelere göç verir.

         -Nadas tarımının en az yapıldığı bölgemizdir.

     Bu bölgemiz aşağıdakilerden hangisidir?

a) Akdeniz     b) İç Anadolu       c) Karadeniz        d) Ege                                   

e) Güneydoğu Anadolu

Soru 10.   Aşağıda verilmiş olan paraleller arasında hangisinde insanlar yerleşmek için yüksek alanlar daha elverişlidir?

    a) 5 derece Güney –10 derece Kuzey paralelleri arası

    b) Kutup daireleri ve kutuplarlar çevresi

    c) 20 derece Güney – 25 derece Güney paralelleri arası

    d) 60 derece Kuzey – 70 derece Kuzey paralelleri arası

    e) 30 derece Kuzey – 30 derece Güney paralelleri arası

Soru 11.    Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe yerleşmelerin üst sınırı azalmaktadır.

     Buna göre aşağıdaki illerimizden hangisinde yerleşme sınırı daha yükseklerde yer alır?

     a) İstanbul                b) Bursa               c) Hatay          

     d) Rize                    e) Kars

Soru 12.   Türkiye’de tarihi  aşamalardan geçerek gelişimini sürdüren çok sayıda kentimiz vardır.

    Aşağıda verilen yörelerin hangisinin gelişiminde tarihi gelişimin katkısı en azdır?

a) Bergama                  b) Konya                c) Karabük  

d) Amasya                     e) Edirne

Soru 13.   Türkiye’de kırsal yerleşme şekillerinin toplu ya da dağınık olmasında rol oynayan başlıca faktörler aşağıdakilerden hangisidir?

     a) Yer şekilleri ve su kaynakları

     b) Ekonomik faaliyet türü

     c) Tarım ürünleri çeşidi

     d) Nüfus yoğunluğu

     e) Ulaşım olanakları

Soru 14.        I. Trabzon             

                     II.Bayburt                

                     III. Gümüşhane   

                     IV.Giresun

Doğu Karadeniz’de verilen      yukarıdaki yörelerden hangilerinde dağınık yerleşme daha fazladır?

a)  I ve III             b)  I ve IV           c)  III ve IV            

d)  I ve II             e)  II  ve III

Soru 15.    Akdeniz Bölgesi’nde çok sık ve çok seyrek nüfuslu yerleşmelerin yan yana bulunmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

a) Endüstrinin belli yörelerde yoğunlaşması

b) Plato ve ovaların verimli olması

c) Dağların uzanışı nedeniyle ulaşımın zor oluşu

d) Kalkerli yapıdaki dağlar ile alüvyon ovalarının yan   yana  bulunması yana bulunması

e) Bölgede farklı iklimlerin görülmesi

Soru 16.   Denize kıyısı olan bölgelerimizde önemli yerleşim merkezleri kıyılarda sıralandığı halde Ege Bölgesi’nin kıyı kesimlerinde bu durum görülmez.           

     Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?

  a) Kıyılarının girintili çıkıntılı olmasıyla

  b) Dağların denize dik uzanmasıyla

  c) Kıyılarda yer alan toprakların verimsiz olmasıyla

  d) Akdeniz ikliminin iç kısımlara sokulabilmesiyle

  e) Endüstri kuruluşlarının kıyıdan uzak olmasıyla

Soru 17.   Aşağıda Türkiye’nin en yoğun nüfuslanmış şehirleri ve nedenleri verilmiştir.

    Aşağıdakilerden hangisinde şehir ve nüfuslanma

nedeni yanlış verilmiştir?

   a) Bursa-Endüstri, tarım

   b) Samsun-Tarım, ticaret

   c) Gaziantep-Endüstri, ticaret

   d) Aydın-Tarım, Turizm

   e) Giresun-Turizm, endüstri

Soru 18…Bir yerleşme yerinin köy ya da şehir sayılmasında; nüfusun çokluğu, ekonomik faaliyetlerin türü, halkın gelir durumu, özel konumu gibi faktörler etkili olmaktadır.

       Şırnak ilinin il yapılmasını aşağıdakilerden hangisiyle açıklayabiliriz?

     a) Şırnak’ın Habur sınır kapısına yakın olmasıyla

     b) Şırnak’ın önemli bir ticaret merkezi olmasıyla

     c) Şırnak’ın özel konumuyla

     d) Şırnak’ta zengin maden yataklarının bulunmasıyla

     e) Şırnak’ta nüfusun çok olmasıyla

Soru 19.   Deprem oluşma özelliği yüksek olan alanlarda konutlar hafi ve esnek malzemelerden yapılmalıdır.                   

     Buna göre aşağıdaki illerimizden hangisinde, hafif ve esnek malzeme kullanma ihtiyacı en fazladır?

 a) Mersin’de         b) Sakarya’da      c) Mardin’de     

 d) Karaman’da       e) Kırklareli’nde

Soru 20.      I. Taş evler

                    II. Ahşap evler

                    III. Kerpiç evler

   Yukarıda verilen doğal yapı malzemelerin en çok kullanıldığı bölgeler, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

      I                                II                             III

    ——–                    ————–            ————                   

a)  Ege                                G. D. Anadolu       Karadeniz

b)  Marmara        Akdeniz                 Doğu Anadolu

c)   Akdeniz              İç Anadolu           G. D.Anadolu

d)  Doğu Anadolu                                   Marmara      Ege

e)  Akdeniz          Karadeniz               İç Anadolu

Soru 21.   Ahşap iskelet arasının kerpiç ve tuğla malzeme ile doldurulması ile yapılan evlere hımış ev denir.

      Kırsal bölgelerde konut yapımında iklim ve doğal malzemenin varlığı temel etken olduğuna göre,                                                      aşağıdakilerden hangisinde kırsal alanda hımış evlere daha çok rastlanabilir?

a)  Orta Fırat Bölümü       

b)  Doğu Karadeniz Bölümü   

c)  Adana Bölümü           

d)  Konya Bölümü

e)  Batı Karadeniz Bölümü

Soru 22.   Kır yerleşmeleri dağınık, toplu ve gevşek yapılı olmak üzere üç farklı şekilde olabilir.

     Karadeniz’de dağınık, İç Anadolu’da toplu, Ege Bölgesi’nde gevşek kır yerleşmeleri yaygındır.                   

      Kır yerleşmelerinde bölgeler arasında yukarıdaki gibi farklılıkların oluşmasında aşağıdakilerden hangisi en önemli faktör olmuştur?

       a) Yağış            b) Toprağın verimi      c) Bitki örtüsü         

       d) Yükselti         e) Sıcaklık

Soru 23.   Aşağıdakilerden hangisi plansız kentleşmenin kanıtıdır?

  a) Ulaşım sorununun metroyla çözümlenmiş olması

  b) Çok katlı yapıların oluşması

  c) Gelenek ve göreneklerin zayıflaması

  d) Konutların tarım alanlarına yapılması 

  e) Nüfusun endüstri kuruluşlarına paralel artması

Soru 24.    Köy altı yerleşme şekillerinden yaylalar ve mezraalar arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir?

     a) İklimlerinin farklı oluşu

     b) Ulaşım sorunu

     c) Yaylaların geçici yerleşmeler olması

     d) Mülkiyet durumu

     e) Mezraalarda hayvancılığın yapılmaması

Soru 25.   Ülkemizin bazı kırsal yörelerinde mesken tiplerinde,  daha çok yakın çevreden sağlanan yapı malzemeleri kullanılmaktadır.

      Aşağıdaki bölümlerin hangisinde, yakın çevreden temin edilen doğal yapı malzemelerin mesken tipleri üzerindeki etkisi en azdır?

     a) Orta Fırat                 b) Yukarı Kızılırmak         c) Doğu Karadeniz                 

     d) Çatalca-Kocaeli       e) Erzurum-Kars

CEVAP ANAHTARI

1.A   2.D   3.D   4.B   5.E   6.B   7.A   8.C   9.C   10.A   11.C   12.C   13.A   14.B   15.D   16.B   17.E   18.C   19.B   20.E 21.E   22.A   23.D   24.D   25.D  
Kaynak: http://www.odevkonusu.blogcu.com/ izni ile alınmıştır

ÜLKELER COĞRAFYASI İLE İLGİLİ TEST SORULARI (1) (COĞRAFYA TEST SORULARI)

1. Kuzey  ve güney olmak üzere ikiye ayrılan Apenin Dağları aşağıdaki ülkelerin hangisinin sınırları içinde yer almaktadır?

A) Arnavutluk                B) Romanya

C) Rusya                      D) İtalya                 E) Portekiz

2     1- İran                                   5- Suriye

        2- Irak                                    6- Gürcistan

        3- Yunanistan                      7- Ermenistan

        4- Azerbaycan                      8- Bulgaristan

- Ülkemizin yukarıda verilen sınır komşularının hangi kıtalar üzerinde olduğu aşağıdaki şıkların hangisinde

doğru olarak verilmiştir?

                       Avrupa                                  Asya

        A)            1- 3- 5- 8                               2- 4-6-7

        B)            3-8                                         1-2-4-5-6-7

        C)           4-5-6-7-8                              1-2-3

        D)           2-7- 8                                    1-3-4-5-6

        E)            4-6-7                                     1-2-3-5-8

3. Aşağıdaki ülkelerin hangisinin ekonomisinde en büyük payı hammadde ihracatından elde edilen

gelirler oluşturmaktadır?

A) Fransa                                     B) İtalya                 C) Kuveyt  

D) Almanya                  E) İsrail

4- Aşağıda  bazı ülkeler ve başkentleri eşleştirilmiştir. Bunlardan hangisi yanlıştır?

A) Arnavutluk – Tiran

B) İsviçre  – Bern

C) Portekiz – Madrid

D) İtalya – Roma

E) Gürcistan –  Tiflis

5- Aşağıda verilen ülkelerden hangisi I. Dünya Savaşı sonrası kurulan ülkelerden biri değildir?

A) Türkiye      B) Polonya

C) Macaristan              D) Çekoslovakya           E) Fransa

6. Aşağıda ülkemiz ile komşularımız arasında bulunan gümrük kapıları eşleştirilmiştir.

- Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Karaağaç –Yunanistan        B) Cilvegözü – Suriye

C) Habur – Irak                           D) Akyaka – Gürcistan

E) Gürbulak – İran

7.    – Turizm gelirleri fazladır.

        – Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır.

        – Ağır sanayi ve otomotiv sanayi gelişmiştir

        – Genel olarak Akdeniz ikliminin etkisi altındadır.

        – Bir yarımada devletidir.

* Yukarıda özellikleri anlatılan Avrupa ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa      B) Almanya           C) İngiltere

D) İtalya                        E) Romanya

8. Norveç, İsveç, Finlandiya gibi ülkelerin yeryüzünün şekillenme- sinde aşağıdaki dış kuvvetlerin

hangisi daha etkili olmuştur?

A) Gel – git                   B) Akarsular               C) Buzullar   

D)Rüzgarlar                 E) Yeraltı suları

9. Aşağıdaki ülkelerin tarım alanları ve tarım faaliyetleri dikkate alındığında hangisinde birim alandan

alınan verim diğerlerinden daha fazladır?

A) Libya                         B)Hollanda            C) Türkiye     

D) İtalya                         E) Suriye

10. Ülkemizin sınır komşularından hangilerinin Karadeniz’de kıyısı bulunmaktadır?

A) Gürcistan  – Bulgaristan       B) Gürcistan – Yunanistan

C) Suriye – Arnavutluk                               D) Yunanistan – Romanya

E) Bulgaristan – Ermenistan

11. Kuzey Avrupa’da bir adalar ülkesidir. Yükseltisi çok az olan bir ülkedir. Ilıman okyanus iklimi hakimdir.

Ülkenin topraklarının yarıdan fazlası tarıma elverişlidir. Yeraltı  kaynakları çok azdır. Ancak sanayisi çok gelişmiştir.

- Yukarıda özellikleri verilen Kuzey Avrupa ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İtalya                                         B) Romanya         C) Almanya     

D) Polonya                                   E) Danimarka

12. 1- Danimarka                      4- Bulgaristan

        2- İtalya                                 5- Yunanistan

        3- İspanya                            6- Almanya

Yukarıda verilen ülkelerin hangilerinin Akdeniz’de kıyısı bulunmaktadır?

A) 1-4-6     B) 2-3-5     C) 3-5-6     D) 1-3-5       E) 3-4-5

13. Norveç’te tarım alanlarının sınırlı olması aşağıdaki faaliyetlerden hangisinin öncellikle gelişmesine neden olmuştur?

A) Madencilik               B) Balıkçılık       C) Turizm 

D) Endüstri                  E) Hizmet

14. Yurt dışında en çok Türk’ün bulunduğu, Türkiye’nin  dış ticaretinde ilk sırayı alan, sanayi

 bakımından gelişmiş ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa      B) Bulgaristan        C) Azerbaycan

D) İran           E) Almanya

15. İngiltere’nin endüstride ilerlemesinde aşağıdakilerin hangisinin payı en büyüktür?

A) Zengin taşkömürü ve demir yataklarına sahip olması

B) Bir ada üzerinde bulunması

C) Akarsuların ulaşıma elverişli olması

D) Gelişmiş ülkelere yakın olması

E) Zengin petrol yataklarına sahip olması

16 Aşağıdaki bölgelerin hangisinde şiddetli depremlerin görülme olasılığı daha fazladır?

A) Doğu Avrupa                           B) İskandinavya      C) Kanada       

D) Doğu Asya kıyıları                 E) Avustralya

17.  Aşağıdakilerden hangisi Fransa, İtalya ve Türkiye’nin ortak özellikleri arasında yer alır?

A) Yüzölçümlerinin aynı olması

B) Alp – Himalaya kıvrım kuşağında olmaları

C) Ekonomik gelişmişlik düzeylerinin aynı olması

D) Nüfus miktarları

E) Aynı okyanuslara komşu olmaları

18. Sanayisi gelişen İskandinav ülkelerinden birisi de İsveç’tir.

- Yukarıda sözü edilen durumun görülmesinde aşağıdakilerin hangisi etkili değildir?

A) Ilıman iklim şartlarına sahip olması

B) Orman oranının yüksek olması

C) Sermayenin varlığı

D) Zengin maden yataklarına sahip olması

E) Buzul aşınım şekillerinin fazla olması

19. “Ortalama yükseltisi 150m. dir. Ülkede yaklaşık olarak 188.000 bin göl vardır. Göller ülkesi olarak da bilinir.”

- Yukarıda özellikleri verilen Avrupa ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Finlandiya                B) Almanya      C) Danimarka

D) Norveç                     E) İsveç

20. Yüksek enlemlerde yer alan ülkelerde kış turizmi ve kış turizm gelirleri yüksektir.

- Bu durum göz önüne alındığında aşağıda verilen ülkelerden hangisinde kış turizm gelirlerinin yüksek olduğu söylenebilir?

A) Türkiye                      B) Mısır                  C) İsveç   

D) İspanya                    E) Brezilya

CEVAP ANAHTARI

1.    D

2.    B

3.    C

4.    C

5.    E

6.    D

7.    D

8.    C

9.    B

10.  A

11.  E

12.  B

13.  B

14.  E

15.  A

16.  D

17.  B

18.  E

19.  A

20.  C
Kaynak: http://www.odevkonusu.blogcu.com/ izni ile alınmıştır

TÜRKİYE’NİN BÖLGELERİ İLE İLGİLİ TEST SORULARI (COĞRAFYA TEST SORULARI)

Soru 1.     Karadeniz Bölgesi’nin bazı bölümlerinde narenciye tarımı yapılabilmektedir. Bunu sağlayan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

       A) Tarım alanlarının sulanabilir olması.

       B) Akdeniz iklimi özellikleri görülmesi.          

       C) Deniz etkisine açık olması.

       D) Yer şekillerinin engebeli olması.

       E) Topraklarının verimli olması.

Soru 2.   Türkiye’de seracılığın daha çok Akdeniz ve Ege bölgesinde yaygın olmasında;

              I.Sulama olanaklarının daha elverişli olması

            II.Toprağın seracılığa daha uygun olması

           III.Seracılığın daha ucuza yapılabilmesi

           IV.Sıcaklık ortalamalarının daha yüksek olması gibi olgulardan hangileri daha çok etkilidir?

        A) I ve II  B) II ve III               C) III ve IV

                       D) I ve III                     E) II ve IV

Soru 3.     Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de büyükbaş hayvancılığın yaygın olarak yapıldığı  bölümlerden biridir?

      A) Antalya bölümü               

      B) İç Batı Anadolu

      C) Erzurum-Kars bölümü

      D) Konya bölümü

      E) Güney Marmara bölümü

Soru 4.    Doğu Anadolu Bölgesinin iç Anadolu Bölgesinden daha  fazla yağış almasında;

             I.Enlem

            II.Denizden uzaklık        

           III.Yükselti

           IV.Sıcaklık ortalamalarının daha yüksek olması gibi faktörlerden hangisi yada hangileri çok daha etkilidir?

    A) I ve II                     B) II                        C) II ve III

                       D) III                       E) I ve III

Soru 5.     Türkiye’de iklim koşulları göz önüne alındığında  ahşaptan yapılan  evlerin aşağıdaki bölgelerden hangisinde en çok   görülmesi beklenir?

      A) İç Anadolu        

      B) Akdeniz             

      C) Karadeniz

      D) Doğu Anadolu 

      E) Ege

Soru 6.       Aşağıdaki isimleri yazılı göllerden hangisi Akdeniz Bölgesinde yer almaz?

      A) Beyşehir                       B) Burdur                C) Acıgöl

                          D) Çıldır                           E) Eğirdir

Soru 7.      Karadeniz Bölgesi’nin  kıyı kesimlerinde  köy yerleşmeleri daha çok dağınık ve küçük mahalleler halindedir.

    Bu durumun oluşmasında;

             I.Tarım alanlarının dağınık olması

            II.Dağların doğrultusu

           III.Suyun bol olması

           IV.Nüfus yoğunluğunun fazla olması gibi faktörlerden hangileri etkilidir?

    A) I ve II                     B) II ve III               C) III ve IV

                       D) I ve III                     E) II ve IV

Soru 8.   Aynı tür tarım ürününün Akdeniz Bölgesi ve Karadeniz Bölgesinde farklı zamanlarda olgunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    A) Toprak çeşidinin farklılığı

    B) Yağış miktarlarının farklı olması

    C) Enlemlerinin farklı olması

    D) Yağışın yıl içindeki dağılışı

    E) Bitki örtüsünün farklı olması

Soru 9.      Türkiye’deki endüstri kurumlarının büyük çoğunluğunun Marmara Bölgesinde toplanmasında;

             I.Nüfus yoğunluğunun fazla olması

            II.Ulaşım imkanlarının kolaylığı

           III.Enerji üretiminin fazla olması

           IV.Yeraltı kaynaklarının zengin olması gibi faktörlerden hangisi yada hangileri  çok daha  etkilidir?

    A) I                                             B) II ve III               C) III ve IV

                       D) II                        E) I ve III

Soru 10.      Karadeniz Bölgesi’nde   dağların   doğrultusu aşağıdakilerden hangisini olumsuz yönde etkilememiştir?

             I.Yağış miktarını

            II.Ulaşımı         

           III.Balıkçılığı

           IV.Yerleşmeyi

    A) I ve II                     B) II ve III               C) III ve IV

                       D) I ve III                E) II ve IV

Soru 11.      Tarım alanlarından bir yıl içinde birden çok ürün alma bakımından en elverişli koşullara sahip olan ova aşağıdakilerden hangisidir?

    A) Çarşamba                         

    B) Iğdır                     

    C) Çukurova

    D) Adapazarı ovası       

    E) Ergene havzası

Soru 12.       Ege Bölgesinin Menteşe Yöresi’nde nüfusun seyrek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    A )               Yağış miktarının az olması

    B )              Yer şekillerinin engebeli olması

    C )              İklimin elverişli olmaması

    D )              Ortalama yükseltisinin az olması

    E )              Deniz etkisine kapalı olması

Soru 13.      Sebze tarımı açısından en az elverişli olan bölge Doğu Anadolu Bölgesidir. Bunda;

              I.Yıllık ortalama sıcaklığının düşük olması

            II.Tarım alanlarının yetersiz olması

           III.Toprağın sebzeciliğe elverişli olmaması

           IV.Ortalama yükseltisinin fazla olması

    gibi faktörlerden hangileri daha fazla etkilidir?

    A) I ve II                     B) II ve III               C) III ve IV

                       D) I ve III                E) II ve IV

Soru 14.    

             I.Yıllık yağış miktarları  

            II.Geniş alüvyal ovaların yer alması          

           III.Dağların uzanış biçimi

           IV.Kış sıcaklığı

    Yukarıdakilerden hangileri Orta Karadeniz ile Doğu Karadeniz Bölümünün ortak özelliği değildir?

    A) I ve II                     B) II ve III               C) III ve IV

                       D) I ve III                    E) II ve IV

Soru 15.    Mercimek Türkiye’nin hangi Bölgesinde daha çok yetiştirilmektedir?

    A) Akdeniz

    B) Marmara             

    C) İç Anadolu

    D) G. Doğu Anadolu     

    E) D. Anadolu

Soru 16.     Makineli tarım, Marmara, İç Anadolu ve Ege Bölgelerinde yaygınlaştığı halde Karadeniz Bölgesinde yaygınlaşmamıştır. Bu durum Karadeniz Bölgesinin hangi özelliğinin bir sonucudur?

    A) Hayvancılığın gelişmiş olması.

    B) Makine kullanımına elverişli tarım alanlarının    ……….sınırlı olması.

    C) Tarım gelirlerinin yüksek olması.

    D) Tarım etkinliklerine elverişli sürenin kısa  olması.

    E) Tarımsal nüfus yoğunluğunun fazla olması.

Soru 17.      Türkiye’de Van Gölü çevresinde ve Konya Ova’sında olduğu gibi suları denize ulaşamayan kapalı havzalar vardır. Bu tür havzalarının oluşması aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

    A) Coğrafi konumu

    B) Karasallık

    C) Eğim fazlalığı

    D) Yağış rejimi       

    E) Yer şekillerinin oluşumu

Soru 18.    Yukarı Kızılırmak Bölümü, İç Anadolu Bölgesi’nin  nüfus yoğunluğu  en az olan  bölümüdür.

Aşağıdakilerden hangisi bu durumun bir nedeni olamaz?

    A) Yükseltinin fazla olması

    B) İklimin sert olması           

    C) Sanayinin yetersiz olması

    D) Yüzölçümünün küçük olması

    E) Tarım alanlarının sınırlı olması

Soru 19.      1990 sayımına göre Türkiye’de kent nüfusu kır nüfusundan fazladır. Bu farklılığının en belirgin olarak görüldüğü  bölge  Marmara Bölgesidir.

    Bu   durum   Marmara   Bölgesinin   öncelikle  hangi özelliğine bağlanabilir?

    A) Sanayinin  gelişmiş olmasına

    B) Boğazların bulunmasına

    C) Tarım alanlarının dar olmasına

    D) Geçiş iklimine sahip olmasına

    E) Ekonomik değeri yüksek ürün çeşidinin az ………olmasına

Soru 20.       Ege Bölgesi’nde dağlar kıyıya dik uzanma- sından dolayı nemli hava kütleleri 150-200 km iç kısımlara kadar sokulabilme özelliği göstermektedir.

    Buna göre, aşağıda belirtilen yargılardan hangisi bu durumu kanıtlayıcı niteliktedir?

A) Denizli’de Turunçgil tarımının yapılması

B)Bölge içerisinde turizmin gelişmiş olması

C)      İzmir Limanı’nın hinterlandının geniş olması

D)      Bölgenin, bölümleri arasında farklı iklim tiplerinin görülmesi

E)Bölge içerisinde nüfusun kıyı kesimlerde yoğunlaşması

CEVAP ANAHTARI

1.B   2.C   3.C   4.D   5.C   6.D   7.A   8.C   9.D   10.A   11.C   12.B   13.E   14.A   15.D   16.B   17.E   18.D  19.A   20.A
Kaynak: www.odevkonusu.blogcu.com izni ile alınmıştır

8. SINIF COĞRAFYA MÜFREDATI   Yukarı

I.BÖLÜM: COĞRAFYAYA GİRİŞ (4 saat)

A. Coğrafyanın Konusu ve Faydaları 1
   a. Coğrafyanın tanımı
   b. Coğrafyanın amacı
   c. Coğrafya öğretiminin faydaları
B. Coğrafyanın Bölümleri 1
   a. Genel coğrafya
   b. Yerel coğrafya
C. Coğrafyanın Faydalandığı Bilim Dalları 1
D. Coğrafyanın Tarihi Gelişimi 1
   a. İlkçağ’da coğrafya
   b. Ortaçağ’da coğrafya
c. Yeniçağ’da coğrafya
d. Yakınçağ’da coğrafya

II. BÖLÜM: DÜNYA’NIN KAİNATTAKİ YERİ VE BOYUTLARI (3 saat)

A. Kainat ve Güneş Sistemi 1
B. Dünya ve Ay 2
   a. Dünya
   b. Ay
   c. Ay ve Güneş tutulmaları

III. BÖLÜM: DÜNYA’NIN HAREKETLERİ VE SONUÇLARI (6 saat)

A. Genel Terimler 1
B. Dünya’nın Hareketleri 1
   a. Dünya’nın günlük hareketi
   b. Dünya’nın yıllık hareketi
C. Mevsimler 1
   a. Astronomik mevsimler
   b. Meteorolojik mevsimler
D. Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Etkileri 3
   a. Güneş ışınlarının geliş açısındaki değişim
   b. Cisimlerin gölge boylarındaki değişim
   c. Aydınlanma dairesindeki değişim
   d. Güneş ışınlarının geliş açısının hesaplanması

IV. COĞRAFİ KONUM VE ETKİLERİ (7 saat)

A. Coğrafi Konum 2
   a. Özel konum
   b. Matematik konum
   c. Kazakistan’ın coğrafi konumu ve sınırları
B. Paralel (Enlem) 2
   a. Paralellerin özellikleri
   b. Enlem ve etkileri
   c. Özel paraleller ve özellikleri
C. Meridyen (Boylam) 1
   a. Meridyenlerin özellikleri
   b. Boylam ve etkileri
D. Zaman ve Saatler 2
   a. Uluslararası tarih değiştirme çizgisi
   b. Saatler ve saat dilimleri
   c. Yerel saat hesaplamaları

V. BÖLÜM: HARİTA BİLGİSİ (9 saat)

A. Harita 2
   a. Harita, plan ve kroki
   b. Haritalardaki bozulmalar ve projeksiyon çeşitleri
   c. Harita çizimi
   d. Harita elemanları
B. Harita Ölçeği 1
   a. Kesir ölçek
   b. Çizik ölçek
   c. Gerçek ve izdüşüm
C. Harita Çeşitleri 1
   a. Konularına göre haritalar
   b. Ölçeklerine göre haritalar
D. Haritalarda Yerşekillerinin Gösterilmesi 2
   a. İzohips yöntemi
   b. Renklendirme yöntemi
   c. Tarama yöntemi
   d. Gölgelendirme yöntemi
   e. Kabartma yöntemi
E. Haritalardan Yararlanma 3
   a. Yükseklik hesaplama
   b. Eğim hesaplama
   c. Uzunluk hesaplama
   d. Alan hesaplama
   e. Ölçek hesaplama
   f. Profil çıkarma
 

9. SINIF COĞRAFYA MÜFREDATI       Yukarı

I. BÖLÜM: İKLİM BİLGİSİ (11 saat)

A. Atmosfer ve Özellikleri 1
   a. Atmosferin bileşimi
   b. Atmosferin katmanları
   c. Atmosferin etkileri
B. Sıcaklık 3
   a. Güneş ışınlarının atmosferdeki dağılışı
   b. Sıcaklık etmenleri
   c. Sıcaklık kuşakları ve başlıca özellikleri
   d. Sıcaklık gösterimi
   e. Sıcaklığın yeryüzündeki coğrafi dağılışı
C. Basınç 2
   a. Basınç etmenleri
   b. Alçak ve yüksek basınç alanlarının özellikleri
   c. Basınç kuşakları
   d. Basıncın yeryüzündeki coğrafi dağılışı
D. Rüzgârlar 2
   a. Rüzgârın hızı
   b. Rüzgârın yönü
   c. Rüzgâr çeşitleri
E. Nemlilik 1
   a. Nemin durumu
   b. Yoğunlaşma
F. Yağış 2
   a. Yağış türleri
   b. Yağış oluşum şekilleri
   c. Yağış miktarı
   d. Yağış rejimi
   e. Yeryüzünde yağışın dağılışı

II. BÖLÜM: YERYÜZÜNDEKİ İKLİM TİPLERİ VE BİTKİ ÖRTÜLERİ (3 saat)

A. Başlıca İklim Tipleri ve Doğal Bitki Örtüsü 2
   a. Sıcak kuşak iklimleri
   b. Ilıman kuşak iklimleri
   c. Soğuk kuşak iklimleri
B. İklimin Doğal Çevre ve Beşeri Faaliyetlere Etkileri 1
   a. Doğal bitki örtüsüne etkisi
   b. Tarım faaliyetlerine etkisi
   c. Sulara etkisi
   d. Toprak özelliklerine etkisi
   e. Konut tiplerine ve malzemesine etkisi
   f. Nüfus ve yerleşmeye etkisi
  g. Turizme etkisi

III. BÖLÜM: DÜNYA’NIN YAPISI VE JEOLOJİK ZAMANLAR (4 saat)

A. Dünya’nın Yapısı 1
   a. Litosfer
   b. Manto
   c. Çekirdek
B. Yerkabuğunu Oluşturan Taşlar 1
   a. Mağmatik taşlar
   b. Sediment taşlar
   c. Metamorfik taşlar
C. Jeolojik Zamanlar 1
   a. Antekambriyen
   b. Paleozoik
   c. Mesozoik
   d. Neozoik
   e. Antropozoik
D. Yerkabuğunun Hareketleri 1

IV. BÖLÜM: YERYÜZÜNÜ ŞEKİLLENDİREN İÇ KUVVETLER (2 saat)

A. Orojenez 1
B. Epirojenez
C. Volkanizma 1
D. Depremler

V. DIŞ KUVVETLER VE OLUŞTURDUKLARI YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ (9 saat)

A. Taşların Çözülmesi 1
   a. Fiziksel çözülme
   b. Kimyasal çözülme
   c. Organik çözülme
B. Toprak Oluşumu ve Toprak Türleri 1
   a. Yerli topraklar
   b. Taşınmış topraklar
C. Yer Göçmeleri ve Kaymalar 1
   a. Heyelâna sebep olan faktörler
   b. Heyalândan korunma yolları
D. Erozyon
   a. Erozyonu arttıran faktöler
   b. Erozyonu önleme çalışmaları
E. Akarsular 1
   a. Akarsu hızı ve akımı
   b. Akarsu rejimi
   c. Akarsuların yeryüzünü şekillendirmesi
F. Yeraltı Suları 1
   a. Kaynaklar
   b. Karstik Şekiller
G. Rüzgârlar 1
   a. Rüzgâr aşındırma şekilleri
   b. Rüzgâr biriktirme şekilleri
H. Buzullar 1
   a. Buzul çeşitleri
   b. Buzul aşındırma şekilleri
   c. Buzul biriktirme şekilleri
I. Deniz Suyunun Hareketleri 1
   a. Dalgalar
   b. Akıntılar
   c. Gel-git
   d. Kıyı şekilleri
J. Kıyı Tipleri 1
K. Göller
 

10. SINIF COĞRAFYA MÜFREDATI       Yukarı

I. BÖLÜM: NÜFUS VE YERLEŞME (4 saat)

A. Nüfusun Tanımı Özellikleri 1
B. Dünyada Nüfusun Dağılışı 1
C. Yerleşme 1
D. Göçler 1
 

II. BÖLÜM: TARIM VE HAYVANCILIK (6 saat)

A. Tarım 4
   a. Tarımın önemi
   b. Tarımı etkileyen faktörler
   c. Tarım işletme metodları
   d. Tarım ürünleri ve özellikleri
B. Hayvancılık 2
   a. Hayvancılık çeşitleri ve dağılımı

III. BÖLÜM: EKONOMİK KALKINMA VE KÜRESELLEŞME (4 saat)

A. Gelişmişlik – Az gelişmişlik 2
B. Ekonomik Küreselleşmenin Tanımı 2

IV. BÖLÜM: MADENCİLİK VE ENERJİ KAYNAKLARI (4 saat)

A. Madenciliğin Önemi ve Başlıca Madenler 2
B. Enerji Kaynakları ve Önemi 2

V. BÖLÜM: SANAYİ (2 saat)

A. Sanayi ve Önemi 1
B. Sanayinin Çeşitleri 1

VI. BÖLÜM: ULAŞIM (2 saat)

A. Ulaşım ve Önemi 1
B. Ulaşım Çeşitleri 1

VII. BÖLÜM: ORMANCILIK (2 saat)

A. Ormancılık ve Önemi 1
B. Ormanları Dünya Üzerindeki Dağılımı 1
 

VIII. BÖLÜM: EKOLOJİK PROBLEMLER (2 saat)

IX. BÖLÜM: ASYA (14 saat)

A. Asya Kıtasının Genel Özellikleri 3
B. Başlıca Asya Ülkeleri (Türkî Cumhuriyetler) 5
   a. Kazakistan
   b. Özbekistan
   c. Türkmenistan
   d. Kırgızistan
   e. Tacikistan
   f. Türkiye
   g. Azerbaycan
C. Diğer Asya Ülkeleri 4
   a. Rusya Federasyonu
   b. Çin Halk Cumhuriyeti
   c. Japonya
   d. Hindistan
   e. Pakistan
   f. Endonezya
   g. Malezya
D. Ortadoğu Ülkeleri (Sudi Arabistan, İran, Irak,İsrail v.s.) 2

X. BÖLÜM: AVRUPA (6 saat)

A. Avrupa Kıtasının Genel Özellikleri 2
B. Başlıca Avrupa Ülkeleri 4
   a. Büyük Britanya
   b. Fransa
   c. Almanya
   d. Italya
   e. Benelüks ülkeleri
   f. İskandinav ülkeleri

XI. BÖLÜM: AFRİKA (3 saat)

A. Afrika Kıtasının Genel Özellikleri 1
B. Başlıca Afrika Ülkeleri 2
   a. Mısır
   b. Nijerya
   c. G.A.C.

XII. BÖLÜM: KUZEY AMERİKA (3 saat)

A. Kuzey Amerika Kıtasının Genel Özellikleri 1
B. Başlıca Kuzey Amerika Ülkeleri 2
   a. ABD
   b. Kanada

XII. BÖLÜM: GÜNEY AMERİKA (2 saat)

A. Güney Amerika Kıtasının Genel Özellikleri 1
B. Başlıca Güney Amerika Ülkeleri 1
   a. Brezilya
   b. Arjantin

XIV. BÖLÜM: OKYANUSYA (1 saat)

A. Okyanusya Kıtasının Genel Özellikleri 1
B. Başlıca Okyanusya Ülkeleri
   a. Avustralya
   b. Yeni Zelanda

XV. BÖLÜM: ANTARKTİKA (1 saat)

A. Antarktika Kıtasının Genel Özellikleri 1

XVI. BÖLÜM: ULUSLARARASI KURULUŞLAR (2 saat)

A. BM 1
B. B.D.T
C. A.B 1
D. NATO
E. OPEC vb.

COĞRAFİ KEŞİFLER ve SONUÇLARI Ortaçağın sonuna kadar Avrupalılar, dünyanın pek az yerini tanıyorlardı. Coğrafya bilgisinin artması ve gemicilikteki gelişmeler sonucu açık denizlere çıkan Avrupalılar, yeni kıtalar ve ülkeler keşfetmeye başladılar. İşte xv. ve xvı. yy'da Avrupa'da ortaya çıkan Dünya'yı tanıma ve kaynaklardan daha fazla yararlanma hareketlerinin genel adına coğrafi keşifler denir. Keşiflerin Nedenleri : 1-)Zengin doğu ülkeleriyle ticaret yapmak için yeni yolların aranması : Ortaçağ'da Avrupa'nın ihtiyacı olan baharat,altın,gümüş,elmas,inci ,pamuk ve ipekli kumaşlar gibi değerli mallar Avrupa'ya 2 önemli yoldan ulaşıyordu: Birincisi; Orta Asya üzerinden kara yolu ile Hazar Denizi'nin güney ve kuzeyinden Trabzon ve Kırıma ulaşan İpek Yolu idi.Bu yol Türklerin elinde idi. . İkincisi; Hindistan'dan başlayıp bir kolu Basra Körfezi'ne ulaşan,diğer kolu ise Mısır ve Suriye limanlarında sona eren Baharat Yolu idi. Türk ve Müslüman tüccarların bu yolları izleyerek Hindistan ve Çin'den getirdiği bu mallar Venedik ve Cenevizliler tarafından Avrupa'ya ulaştırılıyordu. Bu ticaret sayesinde doğu ülkeleri oldukça zenginleşmişti.Ancak bu mallar birkaç el değiştirdiği için oldukça pahalıya satılıyordu.Bu da doğu ülkelerine karşı büyük bir ilgi ve merak uyandı 2-) Ünlü İtalyan bilgini Marco Polo'nun doğuya yaptığı seyahetten sonra,bu ülkelerin bitmek tükenmek bilmeyen servetlerinden söz etmesi,doğuya olan ilgiyi artırdı. . 3-) Avrupa'nın genellikle ilerlemiş toplumlarından İspanyollar ve Portekizliler,doğu ülkeleriyle doğrudan ticaret yapmak ve daha ucuza mal etmek amacıyla harekete geçtiler 4-) İstanbul'un fethinden sonra Türkler,Karadeniz ve Kırım'ı elde ederek Cenevizlilerin kolonilerine yerleştiler.Bu gelişmelerde Avrupalıların,Çin ve Hindistan'a gitmek için yeni yollar aramalarında etken oldu. 5-) Coğrafya bilgisinde ilerleme : Orta Çağ'da Avrupalıların dünya ile ilgili bilgileri çok az ve yanlıştı. Avrupalılar Haçlı Seferleri sırasında Müslümanların coğrafya ile ilgili bilgilerinden yararlandılar.Çünkü Araplar eski Yunan eserlerini kendi dillerine çevirerek incelemişlerdi. Dünyayı düz bir tepsi şeklinde düşünüyorlardı.Daha sonra Dünya'nın yuvarlak olduğunu öğrendiler.Bunun sonucunda var olan haritaları geliştirip daha doğru haritalar yaptılar. 6-)Haçlı seferlerinden itibaren pusulayı yakından tanıyan Avrupalıların bu aygıt üzerinde son düzenlemeleri yaptıktan sonra açık denizlere inme cesareti göstermeleri. (Manyetik pusulanın icadı ve gemi yapım tekniğindeki ilerlemeler,coğrafi keşiflerin en önemli nedenlerindendir.)<_script /><_script /><_script /><_script />

(İpek Yolu); Çin'den başlayarak Anadolu ve Akdeniz aracılığıyla Avrupa'ya kadar uzanan ve dünyaca ünlü ticaret yoludur.
Milattan yüzyıllar önce Mısırlılar, daha sonra da Romalılar, Çinlilerden ipek satın alırlardı. Ulaşım ise, daha sonra İpek Yolu adı verilen güzergahları izleyen kervanlarla sağlanırdı.

İpek endüstrisi, eski çağlardan beri birçok milletin hayatında çok önemli bir yer tutmuştur. Uzak Doğu'dan gelen ipek ve baharat, Batı dünyası için, uluslararası ilişkilerde önemli bir yol oynamıştır. İpek, ayrıca Doğu kültürünün Batı tarafından tanınmasını da sağlamıştır. Doğu'nun ipeği ile baharatının kervanlarla batıya taşınması, Çin'den Avrupa'ya ulaşan ticaret yollarını oluşturmuştur. Orta Çağda, ticaret kervanları, şimdiki Çin'in Xian kentinden hareket ederek Özbekistan'ın Kaşgar kentine gelirler, burada ikiye ayrılan yollardan ilkini izleyerek Afganistan ovalarından Hazar Denizi'ne, diğeri ile de Karakurum Dağları'nı aşarak İran üzerinden Anadolu'ya ulaşırlardı. Anadolu'dan deniz yolu ile veya Trakya üzerinden kara yolu ile Avrupa'ya giderlerdi.

Doğudan batıya doğru gelişen bu ticari harekette daha önceki çağlardan beri kullanılmakta olan bir yol şebekesinden yararlanılmıştır. Yoğun bir şekilde ipek, porselen, kağıt, baharat ve değerli taşların taşınmasınmasının yanında kıtalar arasındaki kültür alışverişine de imkan sağlayan bu binlerce kilometre uzunluğundaki kervan yolları zaman içinde İpek Yolu olarak adlandırılmıştır. İpek Yolu Asya'yı Avrupa'ya bağlayan bir ticaret yolu olmasının ötesinde, 2000 yıldan beri bölgede yaşayan kültürlerin, dinlerin, ırkların da izlerini taşımakta ve olağanüstü bir tarihsel ve kültürel zenginlik sunmaktadır.
Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını kazanmalarından sonra, İpek Yolu'nun hem bir ticaret yolu, hemde tarihsel ve kültürel değer olarak yeniden canlandırılması gündeme gelmiş, bu yol boyunca inşa edilmiş ve artık kullanılmayan yapıların, yeni işlevler kazandırlarak korunmaları ve yaşatılmaları için çalışmalar başlamıştır.<_script /><_script /><_script /><_script />